1 10 26 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/ecc570c3ed1df3afbcaa38860eaf46a1.JPG 43b99d20ccf1d10c06610f3b78d46e31 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/4253782fd19af0e6da4e261619add496.JPG a4a975282f28aa97dd7e6c7a4b6c011d https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/15bd3f59d0b24a6c7bc410b5b1c7eaf3.JPG b6a618df4cd85c5ecd7edcb9a9840981 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2) ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4) ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้ายกเชิงลายดอกพิกุลจันทร์แปดกลีบใหญ่ Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่มยุรี อุปโรจน์ Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ : ไทยวน 1) เรื่องราวการทอผ้าของชาวลำพูน : ผ้าทอของคนลำพูน เป็นการผสมผสานงานหัตถศิลป์เมืองเหนือเข้ากับวัฒนธรรมสิ่งทอของภาคกลาง เกิดขึ้นจากเจ้าดารารัศมี พระธิดาพระเจ้าอินทวิชยานนท์ พระเจ้าเชียงใหม่ลำดับที่ 7 กับพระเทวีแม่เจ้าเทพไกรสรหรือทิพเกสร ซึ่งได้ถวายตัวเข้าเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์เจ้าพระองค์ที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รับตัวเจ้าดารารัศมีเข้ามาพำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ณ กรุงเทพมหานคร เมื่อพุทธศักราช 2429 จนกระทั่งปลายรัชกาลราวพุทธศักราช 2451 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระอิสริยยศเจ้าดารารัศมีขึ้นเป็นพระราชชายา ตลอดระยะเวลาที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมีประทับอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ทรงยึดมั่นรักษาวัฒนธรรมการแต่งกายแบบล้านนาอย่างเหนียวแน่น มิได้ทรงเปลี่ยนแปลงมานุ่งห่มตามแบบแผนของราชสำนักสยาม ยามที่ต้องแต่งพระองค์เต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งตามกฎเกณฑ์ของราชสำนักสยามกำหนดให้เจ้านายฝ่ายในทรงพระภูษายกทอง ก็ทรงยักย้ายทรงพระภูษาซิ่นที่ทอขึ้นในรูปลักษณ์พิเศษ ผสมผสานลักษณะของผ้ายกในราชสำนักสยามเข้ากับผ้าซิ่นตีนจกไหมคำตามวัฒนธรรมดั้งเดิมของล้านนา แนวพระดำริในการสรรค์สร้างผ้าซิ่นอันโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ดังกล่าวได้รับการสืบสานอย่างจริงจังภายหลักจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ในพุทธศักราช 2453 ต่อมาในพุทธศักราช 2457 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้นำความขึ้นกราบทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเสด็จขึ้นไปประทับ ณ นครเชียงใหม่ ในเวลาต่อมาศิลปะการทอผ้ายกตามแบบฉบับของ พระราชชายา เจ้าดารารัศมี มิได้จำกัดอยู่แต่เพียงในคุ้มเจ้า นายฝ่ายเหนือแห่งนครเชียงใหม่เท่านั้น แต่ได้แพร่กระจาย ไปทั่วดินแดนล้านนา และเจริญรุ่งเรืองแพร่หลายเป็นที่สุด ที่จังหวัดลำพูน ในชื่อของ “ผ้ายกดอกลำพูน” ก่อให้เกิดชื่อ เสียงขจรขจายไปไกลเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในหนังสือเจ้าหลวงลำพูน ได้กล่าวไว้ว่า คุ้มหลวงหลัง เก่าของเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ ที่ได้รับเป็นมรดกสืบทอดมา จากเจ้าหลวงอินทยงยศโชติเป็นอาคารไม้ใต้ถุนยกสูงมีพื้นที่ 4 ไร่เศษ บริเวณใต้ถุนคุ้มหลวงมีกี่ทอผ้าจำนวนหลายหลังเพื่อ ทอซิ่นตีนจกและผ้ายกดอก การทอผ้ายังคงได้รับการสืบทอด มาจนถึงทายาทรุ่นต่อมา โดยเฉพาะเจ้าหญิงลำเจียก ณ ลำพูน (พ.ศ.2442-2503) ธิดาในเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ หลังจาก ออกเรือนด้วยการเสกสมรสกับหม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์ แล้วไปสร้างเป็นคุ้มตึกทรงยุโรป 2 ชั้นสีเขียวตรงข้ามเยื้องกับ คุ้มหลวงด้านทิศตะวันออก มีพื้นที่คุ้มกว้างขวาง 4 ไร่เศษ เจ้าหญิงลำเจียกมีกี่ทอผ้าในโรงทอผ้าภายในคุ้มร้อยกว่าหลัง เดิมเจ้านายฝ่ายหญิงเมืองนครลำพูนนิยมทอผ้าซิ่นตีนจกอยู่ ก่อนแล้ว ลักษณะซิ่นตีนจกของเจ้านายหัวซิ่นจะทอเรียบไม่มี ลวดลาย ตัวซิ่นจะทอด้วยไหมทองคำเป็นลวดลายขวาง ส่วนตีนจก จะยกดอกเป็นลวดลายต่าง ๆ ด้วยไหมทองคำบนพื้นที่สีแดง เมื่อ เสร็จแล้วจึงนำเอาหัวซิ่น ตัวซิ่น กับตีนซิ่นมาเย็บต่อกัน ต่อมาเจ้าหญิงลำเจียกจึงได้ไปเรียนทอผ้ายกกับพระราชชายา เจ้าดารารัศมีที่เมืองนครเชียงใหม่ แล้วนำมาทอที่คุ้มวังหลวง เมืองนครลำพูนและคุ้มเจ้าหญิงลำเจียก สตรีช่างทอผ้าภายใน คุ้มเจ้าหญิงลำเจียกมาจากหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านท่าขาม บ้านเวียงยอง บ้านตูลี้ บ้านวังไฮ และบ้านธิ เป็นต้น บางคน มาฝึกหัดทอผ้าภายในคุ้ม เมื่อทอชำนาญก็รับเส้นไหมไปทอที่ บ้าน เมื่อทอเสร็จก็นำมาส่งที่คุ้มและรับเงินค่าแรงไป เจ้าหญิง ลำเจียกจะควบคุมดูแลทุกขั้นตอนไปพร้อมกับการคิดค้น ลวดลายใหม่ ๆ และกำหนดสีสันบนผืนผ้าอย่างลงตัว ส่วนเจ้าหญิง ส่วนบุญ ณ ลำพูน ธิดาเจ้าราชสัมพันธวงศ์ (เจ้าหนานธรรมลังกา ณ เชียงใหม่) กับเจ้าแม่คำย่น ณ ลำพูน ราชเทวีในเจ้าหลวง จักรคำขจรศักดิ์ ก็โปรดการทอผ้าซิ่นตีนจก ผ้ายก และให้การ อุปถัมภ์การทอผ้าเสมอมา (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2541 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า : - การทอผ้ายกดอก หมายถึง การยกเส้นยืนเพื่อที่จะสอดเส้นพุ่งเพื่อทำให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ายยก และผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ายหรือไหมสีอื่น เพื่อทำให้ลวดลายให้เกิดขึ้น หรืออาจใช้ดิ้นเงินดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่การคัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การขึ้นหูกขึ้นกี่ การร้อยด้ายเข้าฟืม การเก็บตะกอทำเส้นด้าย และการเก็บตะกอทำลวดลาย จากนั้นจึงทำขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชำนาญและความคุ้นเคยกับลายที่ทอ (คณะศึกษาศาสตร์ และศูนย์ศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2535) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. การแต่งกายที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยวน การแต่งกายของผู้หญิงไทยวนจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง คือ “ผ้าซิ่น” ที่มีลักษณะเป็นผ้าริ้วลายขวาง ต่อตีด้วยผ้าสีแดงหรือดำและต่อหัวด้วยผ้าสีขาว สีแดง หรือดำ หรืออาจจะเป็นผ้าสีเดียวก็ได้ โดยการเย็บเข้าด้วยกัน เรียกซิ่นชนิดนี้ว่า “ซิ่นต๋า” หรือ “ซิ่นต่อตีนเอว” Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าไหมประดิษฐ์ Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 39 นิ้ว ยาว 64 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายดอกจันทร์พิกุลแปดกลีบใหญ่ (ลายพิกุลธรรมดา) -การเปลี่ยนแปลงลวดลายของผ้ายกดอกลำพูน แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ (1) ระยะแยก ลายดอกพิกุลในระยะนี้เรียกว่า “ลายแบบดั้งเดิม” เป็นลายที่ทอกันอยู่ก่อนแล้ว ลายดอกพิกุลแบบดั้งเดิมจะมี 5-6 เขา (ไม้) เท่านั้น (2) ระยะที่ 2 หลังพ.ศ. 2457 เมื่อเจ้าหญิงส่วนบุญได้นำความรู้ในการทอผ้ายกดอกที่ได้รับการถ่ายทอดการทอผ้ายกดอกจากพระราชชายาเจ้าดารารัศมีมาประยุกต์งานหัตถศิลป์พื้นบ้านด้านลวดลายของลายดอกพิกุล โดยเพิ่มเขาให้มีจำนวนไม้มากขึ้น ตั้งแต่ 7 ไม้ขึ้นไป ลวดลายเป็นลายเฉพาะของดอกพิกุล ที่มีความงดงามยิ่งขึ้น เรียกโดยรวมว่า “ลายพิกุลธรรมดา” ประกอบด้วย ลายดอกพิกุลกลม ลายดอกพิกุลเหลี่ยม ลายดอกพิกุลมีขอบ ลายดอกพิกุลเล็ก พิกุลจันทร์แปดกลีบ เป็นต้น ซึ่งการเรียกชื่อลายนี้ช่างทอผ้าแต่ละคนจะเรียกตามลักษณะของลายที่ทอออกมาไม่มีชื่อเรียกมาตรฐานที่ตายตัว (3) ระยะที่ 3 หลังพ.ศ. 2475 เป็นช่วงที่เรียกว่าได้ว่าเป็นยุคทองของผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูน ผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูนเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก กอปรกับการคมนาคมสะดวกขึ้น และมีโรงงานทอผ้าเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากในเขตตัวเมืองลำพูน มีการแข่งขันกันสูง จึงเกิดการประยุกต์ลวดลายของดอกพิกุล โดยคงลายดอกพิกุลอยู่ แล้วเพิ่มลายใหม่เข้าไปผสมผสานให้เกิดความงดงามและความหลากหลายในลวดลาย หรือเพิ่มเกสรของลายดอกโดยใช้ดื้นเรียกลวดลายโดยรวมว่า “ลายพิกุลประยุกต์” ประกอบด้วย ลายพิกุลโยง ลายพิกุลโยงมีเกสร ลายพิกุลมีเกสร ลายแก้วชิงดวง ลายพิกุลล้อมดอกบัว ลายพิกุลล้อมลายไทย เป็นต้น (4) ระยะที่ 4 ตั้งแต่พุทธศักราช 2500 เป็นต้นมา ได้มีการคิดค้นและประดิษฐ์ลวดลายใหม่ๆขึ้นมากมาย ซึ่งลวดลายเหล่านั้นอาจเกิดจากการติดต่อแลกเปลี่ยน เช่น ลายเงี้ยว หรืออาจจะใช้สิ่งแวดล้อมรอบตัวที่พบเห็นแล้วนำมาประยุกต์เป็นลวดลายลงในผืนผ้า เช่น ลายกุหลาบพันปี ลายคุณนายตื่นสาย ลายนกยูง เป็นต้น และอาจเป็นลวดลายใหม่ที่คิดขึ้นเองผสานกับลายไทยที่ตีพิมพ์ในหนังสือเกี่ยวกับผ้าพื้นเมืองทั่วไป เช่น ลายนพรัตน์ ลายเกลียวมัลลิกา เป็นต้น และมีมากมายหลายลายที่ยังไม่มีการตั้งชื่อ เรียกโดยรวมว่า “ลายประยุกต์ใหม่” (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) ลายประกอบ : ไม่ระบุ 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : ลายพิกุลธรรมดา 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพรรณพฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ลายดอกพิกุลจันทร์แปดกลีบ เป็นลายพรรณพฤกษา ที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ ต้นไม้ เป็นต้น ลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์และมีชื่อเสียงคือ “ลายดอกพิกุล” ซึ่งเป็นลวดลายโบราณซึ่งผู้ออกแบบลายผ้านิยมนำมาประยุกต์กับลวดลายอื่นๆ นอกจากนี้ยังมีการออกแบบรูปแบบลวดลายดอกพิกุลที่หลากหลายขึ้น เช่น พิกุลเครือ พิกุลมีขอบ พิกุลก้านแย่ง พิกุลเชิงใหญ่ พิกุลถมเกสร พิกุลเล็ก พิกุลใหญ่ พิกุลสมเด็จ และพิกุลกลม เป็นต้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554) -ลายดอกพิกุล เป็นผ้ายกดอกลายดั้งเดิมของลําพูน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของ ลําพูน ประวัติการทอผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ในระยะเริ่มต้นไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจน แต่จาก คําบอกเล่าของสมาชิกกลุ่มทอผ้าและผู้สูงอายุในตําบลเวียงยองว่า มีวัดวัดหนึ่งมีชื่อว่า วัดต้นแก้ว ทางภาคเหนือเรียกต้นพิกุลว่าต้นแก้ว ในสมัยก่อนคงมีต้นดอกแก้วขึ้นในบริเวณนั้นมาก จึงตั้งชื่อวัด ตามต้นไม้ ไม้พิกุลเป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 8-15 เมตร เป็นพุ่มทรงกลมออก ใบเรียงสลับกัน ใบมนรูปไข่ปลายแหลม ลักษณะโคนใบมนสวย ขอบใบโค้งเป็นคลื่นเล็กน้อย ใบเป็นมันสีเขียว ดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกดอกเป็นกระจุก ตามง่ามใบหรือยอด มีกลีบดอกประมาณ 8 กลีบ เรียงช้อนกัน กลีบดอกเป็นจักรเล็กน้อย สีขาวนวล มีกลิ่นหอมมาก ผลรูปไข่หรือกลมรีผลแก่ มีสีแสด เนื้อในเหลืองรสหวาน ภายในมีเมล็ดเดียว ช่างที่ออกแบบลวดลายผ้าทอ อาจเห็นดอกพิกุล แล้วนํามาออกแบบลวดลายผ้าทอ หรือ ออกแบบลวดลายผ้าแล้วมีลายเหมือนกับดอกไม้พิกุล จึงเรียกว่าลายนั้นว่า ลายดอกพิกุล ซึ่งการ ทอผ้าระยะแรกจะเป็นผ้าฝ้ายที่ลวดลายจะเป็นลายธรรมดา ไม่วิจิตร งดงามมากนัก จนกระทั่งราว พ.ศ. 2457 เจ้าหญิงส่วนบุญได้ฝึกหัดชาวบ้านให้มีความรู้เรื่องการทอผ้า ยกดอกเป็นอย่างดี จึงมีการพัฒนาลวดลายของผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลให้วิจิตรงดงามยิ่งขึ้น จนทําให้จังหวัดลําพูน กลายเป็นศูนย์กลางการทอผ้ายกดอกแหล่งสําคัญของประเทศไทย (สำนักวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) - ตีนซิ่น (เชิงซิ่น) ปรากฎลายดอกพิกุลจันทร์แปดกลีบใหญ่ 7) ความเชื่อของลายผ้าทอ : -ดอกพิกุลถ้าเป็นตามความเชื่อ การสนทนากันในวัดส่วนใหญ่จะนั่งใต้ต้นดอกพิกุล เพราะต้นพิกุลจะให้ร่มเงา เวลาดอกพิกุลออกดอกจะออกเยอะมากและมีกลิ่นหอมมาก คำว่า คุยกันจนดอกพิกุลร่วงแปลว่าบทสนทนานั้นนานมากเพราะกว่าดอกพิกุลจะร่วงหมดต้นจะต้องใช้เวลานาน เวลาออกดอกจะออกทั้งต้น ซึ่งดอกพิกุลจะปลูกกันตามวัด ตามโรงเรียน (สุรเชษฐ์ แผ้วปัญญา, 2558) 1)การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก -การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก มี 2 ลักษณะ คือ (1) การแกะลาย เป็นขั้นตอนที่อาศัยความชำนาญเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็ฯกระบวนการอ่านจำนวนเส้นด้ายขึ้นและลงในแต่ละเขาหรือไม้ โดยอ่านเส้นด้ายจากผ้าผืนเดิมเพื่อให้การทอผ้าผืนใหม่มีลวดลายของผ้าเหมือนผ้าผืนเดิม ซึ่งวิธีการแกะลายผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ช่างแกะลายจะดูช่องฟันหวี โดยช่องหนึ่งจะมีสองเส้นแล้วดูลายเริ่มจากเขาที่ 1 ตั้งแต่เอวถึงเชิงไปทีละลาย ซึ่งแต่ละเขาช่องว่างระหว่างลายจะลงและขึ้นไม่เหมือนกันแล้วจุดลายลงบนสมุดกราฟ โดยเริ่มดูลายจากครึ่งดอกเวลาจุดลาจุดครึ่งดอก ซึ่งเวลาทอผ้าจะทอไปกลับได้หนึ่งดอก (2) การจุดลาย เป็นกระบวนการจุดลายที่ต้องการทอลงบนกระดาษกราฟแล้วระบายสีลงในช่อง โดยใช้สีหรือเครื่องหมายสำหรับช่องขึ้นและช่องลงให้ต่างกันเพื่อให้เห็นลวดลายเด่นชัด การจุดลายนั้นจะจุดลายเพียงครึ่งดอก หรือครึ่งลาย ซึ่งเมื่อนำไปทอจะทอไปกลับทำให้ได้หนึ่งดอกหรือเต็มลาย (ณัฐพร ศรีกัณทา, 2547; สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : จ.ลำพูน Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2541 2)ยุคสมัยของการทอ : สมัยพ.ศ. 2457 3) อายุของผ้า : 22 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้ายกเชิงลายดอกพิกุลจันทร์แปดกลีบใหญ่ -ผ้าทอ, ผ้านุ่ง, ผ้าถุง, ผ้าซิ่น -ผ้ายกเชิง -ลายดอกพิกุลจันทร์แปดกลีบใหญ่ -ลายพิกุลธรรมดา Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การยก การทอด้วยเทคนิค “การยก” คือการยกลวดลายด้วยตะกอ เรียกว่า “ผ้ายก” -การทอยกดอก หมายถึงการยกเส้นยืนเพื่อที่ สอดเส้นพุ่งเพื่อทําให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ ายยกและผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ ายหรือ ไหมสีอื่น เพื่อทําให้ลวดลายที่เกิดขึ้นหรืออาจใช้ดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่ การ คัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การสืบหูก การร้อยด้ายฟืม การเก็บตะกรอทําเส้นด้าย การเก็บ ตะกรอทําลวดลาย จากนั้นจึงทําขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชํานาญและความคุ้นเคยกับ ลายที่ทอ การทอผ้ายกดอกที่เป็นที่รู้จักและนิยมกันมากจะเป็นผ้าไหมยกดอก โดยเฉพาะผ้าไหม ยกดอกลําพูน ซึ่งมีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักทั่วไป (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) สีของผ้า : สีแดง สีดำ สีเทา 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4)การย้อมสีฝ้าย : สีย้อมที่ใช้ย้อม แบ่งออกเป็น 2 ประเภท (1) สีธรรมชาติ ส่วนมากจะได้มาจากส่วนต่างๆของพืช เช่น แก่นขนุน หัวหรือเหง้าขมิ้นชัน เปลือกกระหูด ต้นคราม ลูกมะเกลือ ดอกคำฝอย รากยอป่า มูลครั่ง เป็นต้น (2) สีวิทยาศาสตร์ เป็นสีที่ผสมขึ้นด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น สีเบสิค สีแอสิค สีไดเร็ด สีรีแอ็คทีฟ สีแวต เป็นต้น (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) 5) อุปกรณ์ในการทอผ้า : การทอผ้าไหมยกดอกเป็นงานที่มีความละเอียดสูง สำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ในการทอประกอบด้วย กี่ ฝ้ายเครือ กวัก ม้าเดินด้าย ตะกอ กระสวย เขาดอก เขาย้ำ ฟันหวี ไม้หลาบ ไม้กระแทก ไม้เหยียบ ไม้คิ้ว และไม้เภา (มนชนก อุปะทะ, 2559) 6) ขั้นตอนการทอ : (1) การออกแบบลายกราฟ (2) การกรอไหมและการเข้าหลอด คือการนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการฟอก การย้อม และการลงแป้งมากรอกเข้าหลอด ซึ่งมีอยู่ 2 ขนาด คือ หลอดใหญ่และหลอดเล็ก โดยการกรอเส้นไหมเข้าหลอดใหญ่โดยนำเส้นไหมที่ทำการย้อมเสร็จเรียบร้อยแล้วมาสาวเส้นไหมเข้าหลอดเพื่อเตรียมไปทอผ้ายก และกรอเส้นไหมเข้าหลอดเล็กด้วยปริมาณไหมที่พอดีไม่หนาเกินไป (3) การกวักฝ้าย คือการนำเอาฝ้ายมาทำเป็นไจ แล้วเอาฝ้ายมาเข้าเครื่องกวัก หลังจากนั้นำฝ้ายที่ได้มากวักเข้าใส่กระป๋อง (4) การโว้นหูกหรือการสาวไหม เริ่มจากการนำไหมยืนหลอดใหญ่ใส่ช่องเสียบหลอดที่ราวใส่หลอดไหมตามจำนวนที่กำหนด ดึงเส้นไหมทุกหลอดมารวมกันแล้วนำมาที่จุดเริ่มต้นของม้าเดินไหม นำกระบอกมาคล้องเส้นไหมทั้งหมดแล้วดึงให้ตึงอย่างต่อเนื่อง (5) การเข้าหัวม้วน คือการนำไหมยืนสาวเรียบร้อยแล้วมาเข้าฟืมและดึงไหมยืนเข้าหัวม้วนเพื่อเตรียมเอาขึ้นกี่ทอผ้า (6) การนำหัวม้วนขึ้นกี่ทอผ้าพื้นเมืองมี 2 ลักษณะ คือ การนำหัวม้วนขึ้นกี่ใหม่และการำหัวม้วนขึ้นเพื่อสืบหูก (7) การเก็บตะกอเหยียบ คือ การใช้ด้ายไนลอนร้อยเส้นไหมยืนออกเป็น 2 ชุด ใช้สำหรับการยกและการข่มเส้นไหมเวลาทอผ้ายก (8) การคัดลาย คือ การนำลายกราฟที่ออกแบบเรียบร้อยแล้วมาคัดลายบนเส้นไหมยืนแต่ละเส้นตามที่ออกแบบไว้ เพื่อนำไปเก็บตะกอดอกและใช้สำหรับการยกลวดลายบนผืนผ้า (9) การเก็บตะกอดอกหรือการร้อยตะกอเขาดอก คือการใช้ด้ายไนลอนมัดเก็บลวดลายที่คัดไว้ก่อนหน้านี้ ร้อยผูกกับไม้ดิ้ว ตามจำนวนช่องฟันหวี (จำนวนเส้นไหม) ที่ถูกยกขึ้นจนหมดเป็นแถวๆไป (10) การทอผ้ายกเป็นขั้นตอนสุดท้าย คือการทอผ้ายกโดยนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการต่างๆ ตามที่กลาวมาตามลำดับมาถักทอลวดลายให้เป็นผืนผ้า ซึ่งผ้ายกลำพูนมีวิธีการทอเหมือนกัน แต่แตกต่างกันที่การยกลวดลายของผ้าแต่ละผืนโดยอาจยกตะกอดอกครั้งเดียว หรืออาจยกตะกอดอกซ้ำกัน 2 ครั้งเพื่อให้ได้ขนาดดอกหรือลวดลายที่ใหญ่ขึ้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554; ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558; มนชนก อุปะทะ, 2559) 7) โครงสร้างของผืนผ้า : - ผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลที่มีความนิยมมากที่สุดคือผ้าซิ่น ผ้าซิ่นรุ่นเก่าจะเป็นผ้าซิ่น ยกเชิง ต่อมามีการเพิ่มลายทั้งผืนเป็นผ้าซิ่นยกเชิงยกทึบ ส่วนประกอบของซิ่นจะมี 2 ส่วน ได้แก่ ตัวซิ่น และเชิง ซึ่งมีลักษณะพิเศษ คือการถักทอส่วนประกอบของผืนผ้ามีความละเอียดอ่อน รอยต่อของช่วงลายแต่ละลายจะมีลายคอ ซึ่งส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ทําให้ช่วงลายแต่ละช่วงมี ความกลมกลืนกัน และมีชื่อเรียกแต่ละช่วงลายเรียงลําดับตั้งแต่ตีนซิ่นขึ้นไปถึงเอว ดังนี้ -เชิง ประกอบด้วย (1) พวันตีน ได้แก่ริมล่างสุดของผืนผ้าซิ่น ลายเชิงเดินเป็นลายสนฉัตร แต่ปัจจุบันเพื่อ ความอ่อนช้อย งดงามได้มีการเพิ่มลายดอกหรือลวดลายแทรกในหัวเชิง (2) คอที่ 1 คือส่วนที่ถัดจากพวันตีน ลายคอส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ และจะมีคัน ปิดส่วนล่าง-บนของคอ อาจเป็นลายเล็กๆที่เป็นเส้นตรง หรือลายโค้งหยัก เพื่อให้เกิดการผสมผสาน กับลายท้อง ทําให้เกิดความกลมกลืนระหว่างลาย (3) ดอกท้อง (เชิงกลาง) คือส่วนที่ถัดจากคอที่ 1 ใส่ไว้เพื่อเล่นลวดลายของเชิงผ้าให้มี ความโดดเด่น โดยจะเป็นลายยกดอกพิกุล ในผ้ายกเชิงทึบลวดลายของเชิงกลางส่วนมากจะเป็น ลายเดียวกันกับลายตัวซิ่น แต่อาจทําให้โดดเด่นโดยการใช้ดิ้น (4) คอที่ 2 คือส่วนที่ถัดจากดอกท้อง จะใช้ลายเดียวกันกับคอที่ 1 (5) พวันเล็ก คือส่วนที่อยู่ถัดจากคอที่ 2 บางครั้งเรียกงูลอย เพราะลวดลายมีลักษณะโค้ง หยักไปมาคล้ายงู ใส่ไว้เพื่อแยกส่วนเชิงกับตัวซิ่น และช่วยให้ลายเชิงกับลายตัวซิ่นไม่กระด้าง มีความกลมกลืนกัน ตัวซิ่ น เป็นส่วนที่มีความกว้างมากที่สุด อยู่ถัดจากพวันเล็กจนถึงเอว ในผ้าซิ่นยกเชิง (6) ตัวซิ่นจะเป็นสีพื้นโดยการใช้ด้วยพุ่งสีเดียวกันตลอดทั้งผืน หรือหากต้องการสีสลับก็ใช้เส้นยืนใน การสลับสีให้สวยงาม ส่วนในผ้าซิ่นยกเชิงทึบ ตัวซิ่นจะเป็นลายยกดอกพิกุลเต็มตัวซิ่น และส่วนมาก จะเป็นลายเดียวกับลายท้อง (สำนักส่งเสริมวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้ายกเชิงลายดอกพิกุลจันทร์แปดกลีบใหญ่ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/b56430f48cf5075776492926d0e4a0e6.JPG 76d4d1005fcf1d19abb66abfb7161e20 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/170be504e276bed2690a234187e1f574.JPG caab0cbb7a72b1320ba570753ddfb60e https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/6fa3bdfff1d3c5abe96821e0ff2035be.JPG ce4f57f386af986b28123ad4c4d9d421 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้ายกดอกลายดอกบัว VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2) ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4) ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้ายกดอกลายดอกบัว Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. นางสาวนงคราญ วงค์สว่าง Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ : ไทยวน 1) เรื่องราวการทอผ้าของชาวลำพูน : ผ้าทอของคนลำพูน เป็นการผสมผสานงานหัตถศิลป์เมืองเหนือเข้ากับวัฒนธรรมสิ่งทอของภาคกลาง เกิดขึ้นจากเจ้าดารารัศมี พระธิดาพระเจ้าอินทวิชยานนท์ พระเจ้าเชียงใหม่ลำดับที่ 7 กับพระเทวีแม่เจ้าเทพไกรสรหรือทิพเกสร ซึ่งได้ถวายตัวเข้าเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์เจ้าพระองค์ที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รับตัวเจ้าดารารัศมีเข้ามาพำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ณ กรุงเทพมหานคร เมื่อพุทธศักราช 2429 จนกระทั่งปลายรัชกาลราวพุทธศักราช 2451 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระอิสริยยศเจ้าดารารัศมีขึ้นเป็นพระราชชายา ตลอดระยะเวลาที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมีประทับอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ทรงยึดมั่นรักษาวัฒนธรรมการแต่งกายแบบล้านนาอย่างเหนียวแน่น มิได้ทรงเปลี่ยนแปลงมานุ่งห่มตามแบบแผนของราชสำนักสยาม ยามที่ต้องแต่งพระองค์เต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งตามกฎเกณฑ์ของราชสำนักสยามกำหนดให้เจ้านายฝ่ายในทรงพระภูษายกทอง ก็ทรงยักย้ายทรงพระภูษาซิ่นที่ทอขึ้นในรูปลักษณ์พิเศษ ผสมผสานลักษณะของผ้ายกในราชสำนักสยามเข้ากับผ้าซิ่นตีนจกไหมคำตามวัฒนธรรมดั้งเดิมของล้านนา แนวพระดำริในการสรรค์สร้างผ้าซิ่นอันโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ดังกล่าวได้รับการสืบสานอย่างจริงจังภายหลักจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ในพุทธศักราช 2453 ต่อมาในพุทธศักราช 2457 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้นำความขึ้นกราบทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเสด็จขึ้นไปประทับ ณ นครเชียงใหม่ ในเวลาต่อมาศิลปะการทอผ้ายกตามแบบฉบับของ พระราชชายา เจ้าดารารัศมี มิได้จำกัดอยู่แต่เพียงในคุ้มเจ้า นายฝ่ายเหนือแห่งนครเชียงใหม่เท่านั้น แต่ได้แพร่กระจาย ไปทั่วดินแดนล้านนา และเจริญรุ่งเรืองแพร่หลายเป็นที่สุด ที่จังหวัดลำพูน ในชื่อของ “ผ้ายกดอกลำพูน” ก่อให้เกิดชื่อ เสียงขจรขจายไปไกลเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในหนังสือเจ้าหลวงลำพูน ได้กล่าวไว้ว่า คุ้มหลวงหลัง เก่าของเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ ที่ได้รับเป็นมรดกสืบทอดมา จากเจ้าหลวงอินทยงยศโชติเป็นอาคารไม้ใต้ถุนยกสูงมีพื้นที่ 4 ไร่เศษ บริเวณใต้ถุนคุ้มหลวงมีกี่ทอผ้าจำนวนหลายหลังเพื่อ ทอซิ่นตีนจกและผ้ายกดอก การทอผ้ายังคงได้รับการสืบทอด มาจนถึงทายาทรุ่นต่อมา โดยเฉพาะเจ้าหญิงลำเจียก ณ ลำพูน (พ.ศ.2442-2503) ธิดาในเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ หลังจาก ออกเรือนด้วยการเสกสมรสกับหม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์ แล้วไปสร้างเป็นคุ้มตึกทรงยุโรป 2 ชั้นสีเขียวตรงข้ามเยื้องกับ คุ้มหลวงด้านทิศตะวันออก มีพื้นที่คุ้มกว้างขวาง 4 ไร่เศษ เจ้าหญิงลำเจียกมีกี่ทอผ้าในโรงทอผ้าภายในคุ้มร้อยกว่าหลัง เดิมเจ้านายฝ่ายหญิงเมืองนครลำพูนนิยมทอผ้าซิ่นตีนจกอยู่ ก่อนแล้ว ลักษณะซิ่นตีนจกของเจ้านายหัวซิ่นจะทอเรียบไม่มี ลวดลาย ตัวซิ่นจะทอด้วยไหมทองคำเป็นลวดลายขวาง ส่วนตีนจก จะยกดอกเป็นลวดลายต่าง ๆ ด้วยไหมทองคำบนพื้นที่สีแดง เมื่อ เสร็จแล้วจึงนำเอาหัวซิ่น ตัวซิ่น กับตีนซิ่นมาเย็บต่อกัน ต่อมาเจ้าหญิงลำเจียกจึงได้ไปเรียนทอผ้ายกกับพระราชชายา เจ้าดารารัศมีที่เมืองนครเชียงใหม่ แล้วนำมาทอที่คุ้มวังหลวง เมืองนครลำพูนและคุ้มเจ้าหญิงลำเจียก สตรีช่างทอผ้าภายใน คุ้มเจ้าหญิงลำเจียกมาจากหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านท่าขาม บ้านเวียงยอง บ้านตูลี้ บ้านวังไฮ และบ้านธิ เป็นต้น บางคน มาฝึกหัดทอผ้าภายในคุ้ม เมื่อทอชำนาญก็รับเส้นไหมไปทอที่ บ้าน เมื่อทอเสร็จก็นำมาส่งที่คุ้มและรับเงินค่าแรงไป เจ้าหญิง ลำเจียกจะควบคุมดูแลทุกขั้นตอนไปพร้อมกับการคิดค้น ลวดลายใหม่ ๆ และกำหนดสีสันบนผืนผ้าอย่างลงตัว ส่วนเจ้าหญิง ส่วนบุญ ณ ลำพูน ธิดาเจ้าราชสัมพันธวงศ์ (เจ้าหนานธรรมลังกา ณ เชียงใหม่) กับเจ้าแม่คำย่น ณ ลำพูน ราชเทวีในเจ้าหลวง จักรคำขจรศักดิ์ ก็โปรดการทอผ้าซิ่นตีนจก ผ้ายก และให้การ อุปถัมภ์การทอผ้าเสมอมา (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2541 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า : - การทอผ้ายกดอก หมายถึง การยกเส้นยืนเพื่อที่จะสอดเส้นพุ่งเพื่อทำให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ายยก และผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ายหรือไหมสีอื่น เพื่อทำให้ลวดลายให้เกิดขึ้น หรืออาจใช้ดิ้นเงินดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่การคัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การขึ้นหูกขึ้นกี่ การร้อยด้ายเข้าฟืม การเก็บตะกอทำเส้นด้าย และการเก็บตะกอทำลวดลาย จากนั้นจึงทำขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชำนาญและความคุ้นเคยกับลายที่ทอ (คณะศึกษาศาสตร์ และศูนย์ศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2535) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. การแต่งกายที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยวน การแต่งกายของผู้หญิงไทยวนจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง คือ “ผ้าซิ่น” ที่มีลักษณะเป็นผ้าริ้วลายขวาง ต่อตีด้วยผ้าสีแดงหรือดำและต่อหัวด้วยผ้าสีขาว สีแดง หรือดำ หรืออาจจะเป็นผ้าสีเดียวก็ได้ โดยการเย็บเข้าด้วยกัน เรียกซิ่นชนิดนี้ว่า “ซิ่นต๋า” หรือ “ซิ่นต่อตีนเอว” Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าไหมประดิษฐ์ Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 39 นิ้ว ยาว 64 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายดอกบัว (ลายประยุกต์ใหม่) -การเปลี่ยนแปลงลวดลายของผ้ายกดอกลำพูน แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ (1) ระยะแยก ลายดอกพิกุลในระยะนี้เรียกว่า “ลายแบบดั้งเดิม” เป็นลายที่ทอกันอยู่ก่อนแล้ว ลายดอกพิกุลแบบดั้งเดิมจะมี 5-6 เขา (ไม้) เท่านั้น (2) ระยะที่ 2 หลังพ.ศ. 2457 เมื่อเจ้าหญิงส่วนบุญได้นำความรู้ในการทอผ้ายกดอกที่ได้รับการถ่ายทอดการทอผ้ายกดอกจากพระราชชายาเจ้าดารารัศมีมาประยุกต์งานหัตถศิลป์พื้นบ้านด้านลวดลายของลายดอกพิกุล โดยเพิ่มเขาให้มีจำนวนไม้มากขึ้น ตั้งแต่ 7 ไม้ขึ้นไป ลวดลายเป็นลายเฉพาะของดอกพิกุล ที่มีความงดงามยิ่งขึ้น เรียกโดยรวมว่า “ลายพิกุลธรรมดา” ประกอบด้วย ลายดอกพิกุลกลม ลายดอกพิกุลเหลี่ยม ลายดอกพิกุลมีขอบ ลายดอกพิกุลเล็ก พิกุลจันทร์แปดกลีบ เป็นต้น ซึ่งการเรียกชื่อลายนี้ช่างทอผ้าแต่ละคนจะเรียกตามลักษณะของลายที่ทอออกมาไม่มีชื่อเรียกมาตรฐานที่ตายตัว (3) ระยะที่ 3 หลังพ.ศ. 2475 เป็นช่วงที่เรียกว่าได้ว่าเป็นยุคทองของผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูน ผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูนเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก กอปรกับการคมนาคมสะดวกขึ้น และมีโรงงานทอผ้าเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากในเขตตัวเมืองลำพูน มีการแข่งขันกันสูง จึงเกิดการประยุกต์ลวดลายของดอกพิกุล โดยคงลายดอกพิกุลอยู่ แล้วเพิ่มลายใหม่เข้าไปผสมผสานให้เกิดความงดงามและความหลากหลายในลวดลาย หรือเพิ่มเกสรของลายดอกโดยใช้ดื้นเรียกลวดลายโดยรวมว่า “ลายพิกุลประยุกต์” ประกอบด้วย ลายพิกุลโยง ลายพิกุลโยงมีเกสร ลายพิกุลมีเกสร ลายแก้วชิงดวง ลายพิกุลล้อมดอกบัว ลายพิกุลล้อมลายไทย เป็นต้น (4) ระยะที่ 4 ตั้งแต่พุทธศักราช 2500 เป็นต้นมา ได้มีการคิดค้นและประดิษฐ์ลวดลายใหม่ๆขึ้นมากมาย ซึ่งลวดลายเหล่านั้นอาจเกิดจากการติดต่อแลกเปลี่ยน เช่น ลายเงี้ยว หรืออาจจะใช้สิ่งแวดล้อมรอบตัวที่พบเห็นแล้วนำมาประยุกต์เป็นลวดลายลงในผืนผ้า เช่น ลายกุหลาบพันปี ลายคุณนายตื่นสาย ลายนกยูง เป็นต้น และอาจเป็นลวดลายใหม่ที่คิดขึ้นเองผสานกับลายไทยที่ตีพิมพ์ในหนังสือเกี่ยวกับผ้าพื้นเมืองทั่วไป เช่น ลายนพรัตน์ ลายเกลียวมัลลิกา เป็นต้น และมีมากมายหลายลายที่ยังไม่มีการตั้งชื่อ เรียกโดยรวมว่า “ลายประยุกต์ใหม่” (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) ลายประกอบ : ไม่ระบุ 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งใช้ในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : -ลายประยุกต์ใหม่ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพรรณพฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ลายดอกบัว เป็นลายพรรณพฤกษา ซึ่งเป็นลวดลายที่มีความเกี่ยวข้องกับธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ ต้นไม้ 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) - ตีนซิ่น (เชิงซิ่น) ปรากฎลายดอกบัวตรงส่วนลายท้อง 7) ความเชื่อของลายผ้าทอ : ไม่ระบุ 1)การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก -การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก มี 2 ลักษณะ คือ (1) การแกะลาย เป็นขั้นตอนที่อาศัยความชำนาญเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็ฯกระบวนการอ่านจำนวนเส้นด้ายขึ้นและลงในแต่ละเขาหรือไม้ โดยอ่านเส้นด้ายจากผ้าผืนเดิมเพื่อให้การทอผ้าผืนใหม่มีลวดลายของผ้าเหมือนผ้าผืนเดิม ซึ่งวิธีการแกะลายผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ช่างแกะลายจะดูช่องฟันหวี โดยช่องหนึ่งจะมีสองเส้นแล้วดูลายเริ่มจากเขาที่ 1 ตั้งแต่เอวถึงเชิงไปทีละลาย ซึ่งแต่ละเขาช่องว่างระหว่างลายจะลงและขึ้นไม่เหมือนกันแล้วจุดลายลงบนสมุดกราฟ โดยเริ่มดูลายจากครึ่งดอกเวลาจุดลาจุดครึ่งดอก ซึ่งเวลาทอผ้าจะทอไปกลับได้หนึ่งดอก (2) การจุดลาย เป็นกระบวนการจุดลายที่ต้องการทอลงบนกระดาษกราฟแล้วระบายสีลงในช่อง โดยใช้สีหรือเครื่องหมายสำหรับช่องขึ้นและช่องลงให้ต่างกันเพื่อให้เห็นลวดลายเด่นชัด การจุดลายนั้นจะจุดลายเพียงครึ่งดอก หรือครึ่งลาย ซึ่งเมื่อนำไปทอจะทอไปกลับทำให้ได้หนึ่งดอกหรือเต็มลาย (ณัฐพร ศรีกัณทา, 2547; สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : จ.ลำพูน Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2541 2)ยุคสมัยของการทอ : ตั้งแต่พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา 3) อายุของผ้า : 22 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้ายกดอกลายดอกบัว -ผ้ายกดอก -ผ้าทอ, ผ้านุ่ง, ผ้าถุง, ผ้าซิ่น -ลายคุณนายตื่นสาย -ลายประยุกต์ใหม่ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การยก การทอด้วยเทคนิค “การยก” คือการยกลวดลายด้วยตะกอ เรียกว่า “ผ้ายก” -การทอยกดอก หมายถึงการยกเส้นยืนเพื่อที่ สอดเส้นพุ่งเพื่อทําให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ ายยกและผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ ายหรือ ไหมสีอื่น เพื่อทําให้ลวดลายที่เกิดขึ้นหรืออาจใช้ดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่ การ คัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การสืบหูก การร้อยด้ายฟืม การเก็บตะกรอทําเส้นด้าย การเก็บ ตะกรอทําลวดลาย จากนั้นจึงทําขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชํานาญและความคุ้นเคยกับ ลายที่ทอ การทอผ้ายกดอกที่เป็นที่รู้จักและนิยมกันมากจะเป็นผ้าไหมยกดอก โดยเฉพาะผ้าไหม ยกดอกลําพูน ซึ่งมีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักทั่วไป (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) สีของผ้า : สีเขียวปีกแมลงทับ สีขาว 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4)การย้อมสีฝ้าย : สีย้อมที่ใช้ย้อม แบ่งออกเป็น 2 ประเภท (1) สีธรรมชาติ ส่วนมากจะได้มาจากส่วนต่างๆของพืช เช่น แก่นขนุน หัวหรือเหง้าขมิ้นชัน เปลือกกระหูด ต้นคราม ลูกมะเกลือ ดอกคำฝอย รากยอป่า มูลครั่ง เป็นต้น (2) สีวิทยาศาสตร์ เป็นสีที่ผสมขึ้นด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น สีเบสิค สีแอสิค สีไดเร็ด สีรีแอ็คทีฟ สีแวต เป็นต้น (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) 5) อุปกรณ์ในการทอผ้า : การทอผ้ายกดอกเป็นงานที่มีความละเอียดสูง สำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ในการทอประกอบด้วย กี่ ฝ้ายเครือ กวัก ม้าเดินด้าย ตะกอ กระสวย เขาดอก เขาย้ำ ฟันหวี ไม้หลาบ ไม้กระแทก ไม้เหยียบ ไม้คิ้ว และไม้เภา (มนชนก อุปะทะ, 2559) 6) ขั้นตอนการทอ : (1) การออกแบบลายกราฟ (2) การกรอไหมและการเข้าหลอด คือการนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการฟอก การย้อม และการลงแป้งมากรอกเข้าหลอด ซึ่งมีอยู่ 2 ขนาด คือ หลอดใหญ่และหลอดเล็ก โดยการกรอเส้นไหมเข้าหลอดใหญ่โดยนำเส้นไหมที่ทำการย้อมเสร็จเรียบร้อยแล้วมาสาวเส้นไหมเข้าหลอดเพื่อเตรียมไปทอผ้ายก และกรอเส้นไหมเข้าหลอดเล็กด้วยปริมาณไหมที่พอดีไม่หนาเกินไป (3) การกวักฝ้าย คือการนำเอาฝ้ายมาทำเป็นไจ แล้วเอาฝ้ายมาเข้าเครื่องกวัก หลังจากนั้นำฝ้ายที่ได้มากวักเข้าใส่กระป๋อง (4) การโว้นหูกหรือการสาวไหม เริ่มจากการนำไหมยืนหลอดใหญ่ใส่ช่องเสียบหลอดที่ราวใส่หลอดไหมตามจำนวนที่กำหนด ดึงเส้นไหมทุกหลอดมารวมกันแล้วนำมาที่จุดเริ่มต้นของม้าเดินไหม นำกระบอกมาคล้องเส้นไหมทั้งหมดแล้วดึงให้ตึงอย่างต่อเนื่อง (5) การเข้าหัวม้วน คือการนำไหมยืนสาวเรียบร้อยแล้วมาเข้าฟืมและดึงไหมยืนเข้าหัวม้วนเพื่อเตรียมเอาขึ้นกี่ทอผ้า (6) การนำหัวม้วนขึ้นกี่ทอผ้าพื้นเมืองมี 2 ลักษณะ คือ การนำหัวม้วนขึ้นกี่ใหม่และการำหัวม้วนขึ้นเพื่อสืบหูก (7) การเก็บตะกอเหยียบ คือ การใช้ด้ายไนลอนร้อยเส้นไหมยืนออกเป็น 2 ชุด ใช้สำหรับการยกและการข่มเส้นไหมเวลาทอผ้ายก (8) การคัดลาย คือ การนำลายกราฟที่ออกแบบเรียบร้อยแล้วมาคัดลายบนเส้นไหมยืนแต่ละเส้นตามที่ออกแบบไว้ เพื่อนำไปเก็บตะกอดอกและใช้สำหรับการยกลวดลายบนผืนผ้า (9) การเก็บตะกอดอกหรือการร้อยตะกอเขาดอก คือการใช้ด้ายไนลอนมัดเก็บลวดลายที่คัดไว้ก่อนหน้านี้ ร้อยผูกกับไม้ดิ้ว ตามจำนวนช่องฟันหวี (จำนวนเส้นไหม) ที่ถูกยกขึ้นจนหมดเป็นแถวๆไป (10) การทอผ้ายกเป็นขั้นตอนสุดท้าย คือการทอผ้ายกโดยนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการต่างๆ ตามที่กลาวมาตามลำดับมาถักทอลวดลายให้เป็นผืนผ้า ซึ่งผ้ายกลำพูนมีวิธีการทอเหมือนกัน แต่แตกต่างกันที่การยกลวดลายของผ้าแต่ละผืนโดยอาจยกตะกอดอกครั้งเดียว หรืออาจยกตะกอดอกซ้ำกัน 2 ครั้งเพื่อให้ได้ขนาดดอกหรือลวดลายที่ใหญ่ขึ้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554; ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558; มนชนก อุปะทะ, 2559) 7) โครงสร้างของผืนผ้า : - ผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลที่มีความนิยมมากที่สุดคือผ้าซิ่น ผ้าซิ่นรุ่นเก่าจะเป็นผ้าซิ่น ยกเชิง ต่อมามีการเพิ่มลายทั้งผืนเป็นผ้าซิ่นยกเชิงยกทึบ ส่วนประกอบของซิ่นจะมี 2 ส่วน ได้แก่ ตัวซิ่น และเชิง ซึ่งมีลักษณะพิเศษ คือการถักทอส่วนประกอบของผืนผ้ามีความละเอียดอ่อน รอยต่อของช่วงลายแต่ละลายจะมีลายคอ ซึ่งส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ทําให้ช่วงลายแต่ละช่วงมี ความกลมกลืนกัน และมีชื่อเรียกแต่ละช่วงลายเรียงลําดับตั้งแต่ตีนซิ่นขึ้นไปถึงเอว ดังนี้ -เชิง ประกอบด้วย (1) พวันตีน ได้แก่ริมล่างสุดของผืนผ้าซิ่น ลายเชิงเดินเป็นลายสนฉัตร แต่ปัจจุบันเพื่อ ความอ่อนช้อย งดงามได้มีการเพิ่มลายดอกหรือลวดลายแทรกในหัวเชิง (2) คอที่ 1 คือส่วนที่ถัดจากพวันตีน ลายคอส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ และจะมีคัน ปิดส่วนล่าง-บนของคอ อาจเป็นลายเล็กๆที่เป็นเส้นตรง หรือลายโค้งหยัก เพื่อให้เกิดการผสมผสาน กับลายท้อง ทําให้เกิดความกลมกลืนระหว่างลาย (3) ดอกท้อง (เชิงกลาง) คือส่วนที่ถัดจากคอที่ 1 ใส่ไว้เพื่อเล่นลวดลายของเชิงผ้าให้มี ความโดดเด่น โดยจะเป็นลายยกดอกพิกุล ในผ้ายกเชิงทึบลวดลายของเชิงกลางส่วนมากจะเป็น ลายเดียวกันกับลายตัวซิ่น แต่อาจทําให้โดดเด่นโดยการใช้ดิ้น (4) คอที่ 2 คือส่วนที่ถัดจากดอกท้อง จะใช้ลายเดียวกันกับคอที่ 1 (5) พวันเล็ก คือส่วนที่อยู่ถัดจากคอที่ 2 บางครั้งเรียกงูลอย เพราะลวดลายมีลักษณะโค้ง หยักไปมาคล้ายงู ใส่ไว้เพื่อแยกส่วนเชิงกับตัวซิ่น และช่วยให้ลายเชิงกับลายตัวซิ่นไม่กระด้าง มีความกลมกลืนกัน ตัวซิ่ น เป็นส่วนที่มีความกว้างมากที่สุด อยู่ถัดจากพวันเล็กจนถึงเอว ในผ้าซิ่นยกเชิง (6) ตัวซิ่นจะเป็นสีพื้นโดยการใช้ด้วยพุ่งสีเดียวกันตลอดทั้งผืน หรือหากต้องการสีสลับก็ใช้เส้นยืนใน การสลับสีให้สวยงาม ส่วนในผ้าซิ่นยกเชิงทึบ ตัวซิ่นจะเป็นลายยกดอกพิกุลเต็มตัวซิ่น และส่วนมาก จะเป็นลายเดียวกับลายท้อง (สำนักส่งเสริมวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/8bbbdfed292f4e9f284dd381c058c286.JPG 3fe88733d6c81f958d8a94ddc878f513 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/8de931f30c42f662db85c2077164752c.JPG e4eab5f6a6952ca060afc4ab98e9231e https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/5569e8131287989c7750d6c5545132b5.JPG 5f93859a7473c3720ae9668a37621086 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้ายกดอกลายคุณนายตื่นสาย VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2) ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4) ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้ายกดอกลายคุณนายตื่นสาย Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. นางสาวเกตุ พลเวียง Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ : ไทยวน 1) เรื่องราวการทอผ้าของชาวลำพูน : ผ้าทอของคนลำพูน เป็นการผสมผสานงานหัตถศิลป์เมืองเหนือเข้ากับวัฒนธรรมสิ่งทอของภาคกลาง เกิดขึ้นจากเจ้าดารารัศมี พระธิดาพระเจ้าอินทวิชยานนท์ พระเจ้าเชียงใหม่ลำดับที่ 7 กับพระเทวีแม่เจ้าเทพไกรสรหรือทิพเกสร ซึ่งได้ถวายตัวเข้าเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์เจ้าพระองค์ที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รับตัวเจ้าดารารัศมีเข้ามาพำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ณ กรุงเทพมหานคร เมื่อพุทธศักราช 2429 จนกระทั่งปลายรัชกาลราวพุทธศักราช 2451 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระอิสริยยศเจ้าดารารัศมีขึ้นเป็นพระราชชายา ตลอดระยะเวลาที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมีประทับอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ทรงยึดมั่นรักษาวัฒนธรรมการแต่งกายแบบล้านนาอย่างเหนียวแน่น มิได้ทรงเปลี่ยนแปลงมานุ่งห่มตามแบบแผนของราชสำนักสยาม ยามที่ต้องแต่งพระองค์เต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งตามกฎเกณฑ์ของราชสำนักสยามกำหนดให้เจ้านายฝ่ายในทรงพระภูษายกทอง ก็ทรงยักย้ายทรงพระภูษาซิ่นที่ทอขึ้นในรูปลักษณ์พิเศษ ผสมผสานลักษณะของผ้ายกในราชสำนักสยามเข้ากับผ้าซิ่นตีนจกไหมคำตามวัฒนธรรมดั้งเดิมของล้านนา แนวพระดำริในการสรรค์สร้างผ้าซิ่นอันโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ดังกล่าวได้รับการสืบสานอย่างจริงจังภายหลักจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ในพุทธศักราช 2453 ต่อมาในพุทธศักราช 2457 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้นำความขึ้นกราบทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเสด็จขึ้นไปประทับ ณ นครเชียงใหม่ ในเวลาต่อมาศิลปะการทอผ้ายกตามแบบฉบับของ พระราชชายา เจ้าดารารัศมี มิได้จำกัดอยู่แต่เพียงในคุ้มเจ้า นายฝ่ายเหนือแห่งนครเชียงใหม่เท่านั้น แต่ได้แพร่กระจาย ไปทั่วดินแดนล้านนา และเจริญรุ่งเรืองแพร่หลายเป็นที่สุด ที่จังหวัดลำพูน ในชื่อของ “ผ้ายกดอกลำพูน” ก่อให้เกิดชื่อ เสียงขจรขจายไปไกลเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในหนังสือเจ้าหลวงลำพูน ได้กล่าวไว้ว่า คุ้มหลวงหลัง เก่าของเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ ที่ได้รับเป็นมรดกสืบทอดมา จากเจ้าหลวงอินทยงยศโชติเป็นอาคารไม้ใต้ถุนยกสูงมีพื้นที่ 4 ไร่เศษ บริเวณใต้ถุนคุ้มหลวงมีกี่ทอผ้าจำนวนหลายหลังเพื่อ ทอซิ่นตีนจกและผ้ายกดอก การทอผ้ายังคงได้รับการสืบทอด มาจนถึงทายาทรุ่นต่อมา โดยเฉพาะเจ้าหญิงลำเจียก ณ ลำพูน (พ.ศ.2442-2503) ธิดาในเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ หลังจาก ออกเรือนด้วยการเสกสมรสกับหม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์ แล้วไปสร้างเป็นคุ้มตึกทรงยุโรป 2 ชั้นสีเขียวตรงข้ามเยื้องกับ คุ้มหลวงด้านทิศตะวันออก มีพื้นที่คุ้มกว้างขวาง 4 ไร่เศษ เจ้าหญิงลำเจียกมีกี่ทอผ้าในโรงทอผ้าภายในคุ้มร้อยกว่าหลัง เดิมเจ้านายฝ่ายหญิงเมืองนครลำพูนนิยมทอผ้าซิ่นตีนจกอยู่ ก่อนแล้ว ลักษณะซิ่นตีนจกของเจ้านายหัวซิ่นจะทอเรียบไม่มี ลวดลาย ตัวซิ่นจะทอด้วยไหมทองคำเป็นลวดลายขวาง ส่วนตีนจก จะยกดอกเป็นลวดลายต่าง ๆ ด้วยไหมทองคำบนพื้นที่สีแดง เมื่อ เสร็จแล้วจึงนำเอาหัวซิ่น ตัวซิ่น กับตีนซิ่นมาเย็บต่อกัน ต่อมาเจ้าหญิงลำเจียกจึงได้ไปเรียนทอผ้ายกกับพระราชชายา เจ้าดารารัศมีที่เมืองนครเชียงใหม่ แล้วนำมาทอที่คุ้มวังหลวง เมืองนครลำพูนและคุ้มเจ้าหญิงลำเจียก สตรีช่างทอผ้าภายใน คุ้มเจ้าหญิงลำเจียกมาจากหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านท่าขาม บ้านเวียงยอง บ้านตูลี้ บ้านวังไฮ และบ้านธิ เป็นต้น บางคน มาฝึกหัดทอผ้าภายในคุ้ม เมื่อทอชำนาญก็รับเส้นไหมไปทอที่ บ้าน เมื่อทอเสร็จก็นำมาส่งที่คุ้มและรับเงินค่าแรงไป เจ้าหญิง ลำเจียกจะควบคุมดูแลทุกขั้นตอนไปพร้อมกับการคิดค้น ลวดลายใหม่ ๆ และกำหนดสีสันบนผืนผ้าอย่างลงตัว ส่วนเจ้าหญิง ส่วนบุญ ณ ลำพูน ธิดาเจ้าราชสัมพันธวงศ์ (เจ้าหนานธรรมลังกา ณ เชียงใหม่) กับเจ้าแม่คำย่น ณ ลำพูน ราชเทวีในเจ้าหลวง จักรคำขจรศักดิ์ ก็โปรดการทอผ้าซิ่นตีนจก ผ้ายก และให้การ อุปถัมภ์การทอผ้าเสมอมา (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2541 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า : - การทอผ้ายกดอก หมายถึง การยกเส้นยืนเพื่อที่จะสอดเส้นพุ่งเพื่อทำให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ายยก และผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ายหรือไหมสีอื่น เพื่อทำให้ลวดลายให้เกิดขึ้น หรืออาจใช้ดิ้นเงินดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่การคัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การขึ้นหูกขึ้นกี่ การร้อยด้ายเข้าฟืม การเก็บตะกอทำเส้นด้าย และการเก็บตะกอทำลวดลาย จากนั้นจึงทำขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชำนาญและความคุ้นเคยกับลายที่ทอ (คณะศึกษาศาสตร์ และศูนย์ศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2535) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. การแต่งกายที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยวน การแต่งกายของผู้หญิงไทยวนจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง คือ “ผ้าซิ่น” ที่มีลักษณะเป็นผ้าริ้วลายขวาง ต่อตีด้วยผ้าสีแดงหรือดำและต่อหัวด้วยผ้าสีขาว สีแดง หรือดำ หรืออาจจะเป็นผ้าสีเดียวก็ได้ โดยการเย็บเข้าด้วยกัน เรียกซิ่นชนิดนี้ว่า “ซิ่นต๋า” หรือ “ซิ่นต่อตีนเอว” Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าไหม Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 39 นิ้ว ยาว 64 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายคุณนายตื่นสาย (ลายประยุกต์ใหม่) -การเปลี่ยนแปลงลวดลายของผ้ายกดอกลำพูน แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ (1) ระยะแยก ลายดอกพิกุลในระยะนี้เรียกว่า “ลายแบบดั้งเดิม” เป็นลายที่ทอกันอยู่ก่อนแล้ว ลายดอกพิกุลแบบดั้งเดิมจะมี 5-6 เขา (ไม้) เท่านั้น (2) ระยะที่ 2 หลังพ.ศ. 2457 เมื่อเจ้าหญิงส่วนบุญได้นำความรู้ในการทอผ้ายกดอกที่ได้รับการถ่ายทอดการทอผ้ายกดอกจากพระราชชายาเจ้าดารารัศมีมาประยุกต์งานหัตถศิลป์พื้นบ้านด้านลวดลายของลายดอกพิกุล โดยเพิ่มเขาให้มีจำนวนไม้มากขึ้น ตั้งแต่ 7 ไม้ขึ้นไป ลวดลายเป็นลายเฉพาะของดอกพิกุล ที่มีความงดงามยิ่งขึ้น เรียกโดยรวมว่า “ลายพิกุลธรรมดา” ประกอบด้วย ลายดอกพิกุลกลม ลายดอกพิกุลเหลี่ยม ลายดอกพิกุลมีขอบ ลายดอกพิกุลเล็ก พิกุลจันทร์แปดกลีบ เป็นต้น ซึ่งการเรียกชื่อลายนี้ช่างทอผ้าแต่ละคนจะเรียกตามลักษณะของลายที่ทอออกมาไม่มีชื่อเรียกมาตรฐานที่ตายตัว (3) ระยะที่ 3 หลังพ.ศ. 2475 เป็นช่วงที่เรียกว่าได้ว่าเป็นยุคทองของผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูน ผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูนเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก กอปรกับการคมนาคมสะดวกขึ้น และมีโรงงานทอผ้าเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากในเขตตัวเมืองลำพูน มีการแข่งขันกันสูง จึงเกิดการประยุกต์ลวดลายของดอกพิกุล โดยคงลายดอกพิกุลอยู่ แล้วเพิ่มลายใหม่เข้าไปผสมผสานให้เกิดความงดงามและความหลากหลายในลวดลาย หรือเพิ่มเกสรของลายดอกโดยใช้ดื้นเรียกลวดลายโดยรวมว่า “ลายพิกุลประยุกต์” ประกอบด้วย ลายพิกุลโยง ลายพิกุลโยงมีเกสร ลายพิกุลมีเกสร ลายแก้วชิงดวง ลายพิกุลล้อมดอกบัว ลายพิกุลล้อมลายไทย เป็นต้น (4) ระยะที่ 4 ตั้งแต่พุทธศักราช 2500 เป็นต้นมา ได้มีการคิดค้นและประดิษฐ์ลวดลายใหม่ๆขึ้นมากมาย ซึ่งลวดลายเหล่านั้นอาจเกิดจากการติดต่อแลกเปลี่ยน เช่น ลายเงี้ยว หรืออาจจะใช้สิ่งแวดล้อมรอบตัวที่พบเห็นแล้วนำมาประยุกต์เป็นลวดลายลงในผืนผ้า เช่น ลายกุหลาบพันปี ลายคุณนายตื่นสาย ลายนกยูง เป็นต้น และอาจเป็นลวดลายใหม่ที่คิดขึ้นเองผสานกับลายไทยที่ตีพิมพ์ในหนังสือเกี่ยวกับผ้าพื้นเมืองทั่วไป เช่น ลายนพรัตน์ ลายเกลียวมัลลิกา เป็นต้น และมีมากมายหลายลายที่ยังไม่มีการตั้งชื่อ เรียกโดยรวมว่า “ลายประยุกต์ใหม่” (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) ลายประกอบ : ไม่ระบุ 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งใช้ในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : -ลายประยุกต์ใหม่ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพรรณพฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ลายคุณนายตื่นสาย เป็นลายพรรณพฤกษา ซึ่งเป็นลวดลายที่มีความเกี่ยวข้องกับธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ ต้นไม้ 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) - ตีนซิ่น (เชิงซิ่น) ปรากฎลายดอกคุณนายตื่นสายตรงส่วนลายท้อง 7) ความเชื่อของลายผ้าทอ : ไม่ระบุ 1)การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก -การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก มี 2 ลักษณะ คือ (1) การแกะลาย เป็นขั้นตอนที่อาศัยความชำนาญเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็ฯกระบวนการอ่านจำนวนเส้นด้ายขึ้นและลงในแต่ละเขาหรือไม้ โดยอ่านเส้นด้ายจากผ้าผืนเดิมเพื่อให้การทอผ้าผืนใหม่มีลวดลายของผ้าเหมือนผ้าผืนเดิม ซึ่งวิธีการแกะลายผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ช่างแกะลายจะดูช่องฟันหวี โดยช่องหนึ่งจะมีสองเส้นแล้วดูลายเริ่มจากเขาที่ 1 ตั้งแต่เอวถึงเชิงไปทีละลาย ซึ่งแต่ละเขาช่องว่างระหว่างลายจะลงและขึ้นไม่เหมือนกันแล้วจุดลายลงบนสมุดกราฟ โดยเริ่มดูลายจากครึ่งดอกเวลาจุดลาจุดครึ่งดอก ซึ่งเวลาทอผ้าจะทอไปกลับได้หนึ่งดอก (2) การจุดลาย เป็นกระบวนการจุดลายที่ต้องการทอลงบนกระดาษกราฟแล้วระบายสีลงในช่อง โดยใช้สีหรือเครื่องหมายสำหรับช่องขึ้นและช่องลงให้ต่างกันเพื่อให้เห็นลวดลายเด่นชัด การจุดลายนั้นจะจุดลายเพียงครึ่งดอก หรือครึ่งลาย ซึ่งเมื่อนำไปทอจะทอไปกลับทำให้ได้หนึ่งดอกหรือเต็มลาย (ณัฐพร ศรีกัณทา, 2547; สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : จ.ลำพูน Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2541 2)ยุคสมัยของการทอ : ตั้งแต่พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา 3) อายุของผ้า : 22 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้ายกดอกลายคุณนายตื่นสาย -ผ้ายกดอก -ผ้าทอ, ผ้านุ่ง, ผ้าถุง, ผ้าซิ่น -ลายคุณนายตื่นสาย -ลายประยุกต์ใหม่ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การยก การทอด้วยเทคนิค “การยก” คือการยกลวดลายด้วยตะกอ เรียกว่า “ผ้ายก” -การทอยกดอก หมายถึงการยกเส้นยืนเพื่อที่ สอดเส้นพุ่งเพื่อทําให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ ายยกและผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ ายหรือ ไหมสีอื่น เพื่อทําให้ลวดลายที่เกิดขึ้นหรืออาจใช้ดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่ การ คัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การสืบหูก การร้อยด้ายฟืม การเก็บตะกรอทําเส้นด้าย การเก็บ ตะกรอทําลวดลาย จากนั้นจึงทําขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชํานาญและความคุ้นเคยกับ ลายที่ทอ การทอผ้ายกดอกที่เป็นที่รู้จักและนิยมกันมากจะเป็นผ้าไหมยกดอก โดยเฉพาะผ้าไหม ยกดอกลําพูน ซึ่งมีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักทั่วไป (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) สีของผ้า : สีเขียว สีขาว 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4)การย้อมสีฝ้าย : สีย้อมที่ใช้ย้อม แบ่งออกเป็น 2 ประเภท (1) สีธรรมชาติ ส่วนมากจะได้มาจากส่วนต่างๆของพืช เช่น แก่นขนุน หัวหรือเหง้าขมิ้นชัน เปลือกกระหูด ต้นคราม ลูกมะเกลือ ดอกคำฝอย รากยอป่า มูลครั่ง เป็นต้น (2) สีวิทยาศาสตร์ เป็นสีที่ผสมขึ้นด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น สีเบสิค สีแอสิค สีไดเร็ด สีรีแอ็คทีฟ สีแวต เป็นต้น (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) 5) อุปกรณ์ในการทอผ้า : การทอผ้ายกดอกเป็นงานที่มีความละเอียดสูง สำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ในการทอประกอบด้วย กี่ ฝ้ายเครือ กวัก ม้าเดินด้าย ตะกอ กระสวย เขาดอก เขาย้ำ ฟันหวี ไม้หลาบ ไม้กระแทก ไม้เหยียบ ไม้คิ้ว และไม้เภา (มนชนก อุปะทะ, 2559) 6) ขั้นตอนการทอ : (1) การออกแบบลายกราฟ (2) การกรอไหมและการเข้าหลอด คือการนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการฟอก การย้อม และการลงแป้งมากรอกเข้าหลอด ซึ่งมีอยู่ 2 ขนาด คือ หลอดใหญ่และหลอดเล็ก โดยการกรอเส้นไหมเข้าหลอดใหญ่โดยนำเส้นไหมที่ทำการย้อมเสร็จเรียบร้อยแล้วมาสาวเส้นไหมเข้าหลอดเพื่อเตรียมไปทอผ้ายก และกรอเส้นไหมเข้าหลอดเล็กด้วยปริมาณไหมที่พอดีไม่หนาเกินไป (3) การกวักฝ้าย คือการนำเอาฝ้ายมาทำเป็นไจ แล้วเอาฝ้ายมาเข้าเครื่องกวัก หลังจากนั้นำฝ้ายที่ได้มากวักเข้าใส่กระป๋อง (4) การโว้นหูกหรือการสาวไหม เริ่มจากการนำไหมยืนหลอดใหญ่ใส่ช่องเสียบหลอดที่ราวใส่หลอดไหมตามจำนวนที่กำหนด ดึงเส้นไหมทุกหลอดมารวมกันแล้วนำมาที่จุดเริ่มต้นของม้าเดินไหม นำกระบอกมาคล้องเส้นไหมทั้งหมดแล้วดึงให้ตึงอย่างต่อเนื่อง (5) การเข้าหัวม้วน คือการนำไหมยืนสาวเรียบร้อยแล้วมาเข้าฟืมและดึงไหมยืนเข้าหัวม้วนเพื่อเตรียมเอาขึ้นกี่ทอผ้า (6) การนำหัวม้วนขึ้นกี่ทอผ้าพื้นเมืองมี 2 ลักษณะ คือ การนำหัวม้วนขึ้นกี่ใหม่และการำหัวม้วนขึ้นเพื่อสืบหูก (7) การเก็บตะกอเหยียบ คือ การใช้ด้ายไนลอนร้อยเส้นไหมยืนออกเป็น 2 ชุด ใช้สำหรับการยกและการข่มเส้นไหมเวลาทอผ้ายก (8) การคัดลาย คือ การนำลายกราฟที่ออกแบบเรียบร้อยแล้วมาคัดลายบนเส้นไหมยืนแต่ละเส้นตามที่ออกแบบไว้ เพื่อนำไปเก็บตะกอดอกและใช้สำหรับการยกลวดลายบนผืนผ้า (9) การเก็บตะกอดอกหรือการร้อยตะกอเขาดอก คือการใช้ด้ายไนลอนมัดเก็บลวดลายที่คัดไว้ก่อนหน้านี้ ร้อยผูกกับไม้ดิ้ว ตามจำนวนช่องฟันหวี (จำนวนเส้นไหม) ที่ถูกยกขึ้นจนหมดเป็นแถวๆไป (10) การทอผ้ายกเป็นขั้นตอนสุดท้าย คือการทอผ้ายกโดยนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการต่างๆ ตามที่กลาวมาตามลำดับมาถักทอลวดลายให้เป็นผืนผ้า ซึ่งผ้ายกลำพูนมีวิธีการทอเหมือนกัน แต่แตกต่างกันที่การยกลวดลายของผ้าแต่ละผืนโดยอาจยกตะกอดอกครั้งเดียว หรืออาจยกตะกอดอกซ้ำกัน 2 ครั้งเพื่อให้ได้ขนาดดอกหรือลวดลายที่ใหญ่ขึ้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554; ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558; มนชนก อุปะทะ, 2559) 7) โครงสร้างของผืนผ้า : - ผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลที่มีความนิยมมากที่สุดคือผ้าซิ่น ผ้าซิ่นรุ่นเก่าจะเป็นผ้าซิ่น ยกเชิง ต่อมามีการเพิ่มลายทั้งผืนเป็นผ้าซิ่นยกเชิงยกทึบ ส่วนประกอบของซิ่นจะมี 2 ส่วน ได้แก่ ตัวซิ่น และเชิง ซึ่งมีลักษณะพิเศษ คือการถักทอส่วนประกอบของผืนผ้ามีความละเอียดอ่อน รอยต่อของช่วงลายแต่ละลายจะมีลายคอ ซึ่งส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ทําให้ช่วงลายแต่ละช่วงมี ความกลมกลืนกัน และมีชื่อเรียกแต่ละช่วงลายเรียงลําดับตั้งแต่ตีนซิ่นขึ้นไปถึงเอว ดังนี้ -เชิง ประกอบด้วย (1) พวันตีน ได้แก่ริมล่างสุดของผืนผ้าซิ่น ลายเชิงเดินเป็นลายสนฉัตร แต่ปัจจุบันเพื่อ ความอ่อนช้อย งดงามได้มีการเพิ่มลายดอกหรือลวดลายแทรกในหัวเชิง (2) คอที่ 1 คือส่วนที่ถัดจากพวันตีน ลายคอส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ และจะมีคัน ปิดส่วนล่าง-บนของคอ อาจเป็นลายเล็กๆที่เป็นเส้นตรง หรือลายโค้งหยัก เพื่อให้เกิดการผสมผสาน กับลายท้อง ทําให้เกิดความกลมกลืนระหว่างลาย (3) ดอกท้อง (เชิงกลาง) คือส่วนที่ถัดจากคอที่ 1 ใส่ไว้เพื่อเล่นลวดลายของเชิงผ้าให้มี ความโดดเด่น โดยจะเป็นลายยกดอกพิกุล ในผ้ายกเชิงทึบลวดลายของเชิงกลางส่วนมากจะเป็น ลายเดียวกันกับลายตัวซิ่น แต่อาจทําให้โดดเด่นโดยการใช้ดิ้น (4) คอที่ 2 คือส่วนที่ถัดจากดอกท้อง จะใช้ลายเดียวกันกับคอที่ 1 (5) พวันเล็ก คือส่วนที่อยู่ถัดจากคอที่ 2 บางครั้งเรียกงูลอย เพราะลวดลายมีลักษณะโค้ง หยักไปมาคล้ายงู ใส่ไว้เพื่อแยกส่วนเชิงกับตัวซิ่น และช่วยให้ลายเชิงกับลายตัวซิ่นไม่กระด้าง มีความกลมกลืนกัน ตัวซิ่ น เป็นส่วนที่มีความกว้างมากที่สุด อยู่ถัดจากพวันเล็กจนถึงเอว ในผ้าซิ่นยกเชิง (6) ตัวซิ่นจะเป็นสีพื้นโดยการใช้ด้วยพุ่งสีเดียวกันตลอดทั้งผืน หรือหากต้องการสีสลับก็ใช้เส้นยืนใน การสลับสีให้สวยงาม ส่วนในผ้าซิ่นยกเชิงทึบ ตัวซิ่นจะเป็นลายยกดอกพิกุลเต็มตัวซิ่น และส่วนมาก จะเป็นลายเดียวกับลายท้อง (สำนักส่งเสริมวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/5b5d8dd5013d2a9cc33bd32f52e07b41.JPG e52c997a8093dee80b6560a8a045b2a3 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/7b6b3c3f8d2fecccfc9be38c52db8940.JPG 9e4da4cdf083a92ad3c5783f1b79af7a https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/c59d7a2a874400d93cec7209778e9ed2.JPG 1f9f1b6cbb1a0dd3938c20589eae823d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้ายกเชิงลายดอกพิกุลใหญ่ VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2) ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4) ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้ายกเชิงลายดอกพิกุลใหญ่ Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่พวงทอง มณีขัตย์ Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ : ไทยวน 1) เรื่องราวการทอผ้าของชาวลำพูน : ผ้าทอของคนลำพูน เป็นการผสมผสานงานหัตถศิลป์เมืองเหนือเข้ากับวัฒนธรรมสิ่งทอของภาคกลาง เกิดขึ้นจากเจ้าดารารัศมี พระธิดาพระเจ้าอินทวิชยานนท์ พระเจ้าเชียงใหม่ลำดับที่ 7 กับพระเทวีแม่เจ้าเทพไกรสรหรือทิพเกสร ซึ่งได้ถวายตัวเข้าเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์เจ้าพระองค์ที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รับตัวเจ้าดารารัศมีเข้ามาพำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ณ กรุงเทพมหานคร เมื่อพุทธศักราช 2429 จนกระทั่งปลายรัชกาลราวพุทธศักราช 2451 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระอิสริยยศเจ้าดารารัศมีขึ้นเป็นพระราชชายา ตลอดระยะเวลาที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมีประทับอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ทรงยึดมั่นรักษาวัฒนธรรมการแต่งกายแบบล้านนาอย่างเหนียวแน่น มิได้ทรงเปลี่ยนแปลงมานุ่งห่มตามแบบแผนของราชสำนักสยาม ยามที่ต้องแต่งพระองค์เต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งตามกฎเกณฑ์ของราชสำนักสยามกำหนดให้เจ้านายฝ่ายในทรงพระภูษายกทอง ก็ทรงยักย้ายทรงพระภูษาซิ่นที่ทอขึ้นในรูปลักษณ์พิเศษ ผสมผสานลักษณะของผ้ายกในราชสำนักสยามเข้ากับผ้าซิ่นตีนจกไหมคำตามวัฒนธรรมดั้งเดิมของล้านนา แนวพระดำริในการสรรค์สร้างผ้าซิ่นอันโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ดังกล่าวได้รับการสืบสานอย่างจริงจังภายหลักจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ในพุทธศักราช 2453 ต่อมาในพุทธศักราช 2457 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้นำความขึ้นกราบทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเสด็จขึ้นไปประทับ ณ นครเชียงใหม่ ในเวลาต่อมาศิลปะการทอผ้ายกตามแบบฉบับของ พระราชชายา เจ้าดารารัศมี มิได้จำกัดอยู่แต่เพียงในคุ้มเจ้า นายฝ่ายเหนือแห่งนครเชียงใหม่เท่านั้น แต่ได้แพร่กระจาย ไปทั่วดินแดนล้านนา และเจริญรุ่งเรืองแพร่หลายเป็นที่สุด ที่จังหวัดลำพูน ในชื่อของ “ผ้ายกดอกลำพูน” ก่อให้เกิดชื่อ เสียงขจรขจายไปไกลเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในหนังสือเจ้าหลวงลำพูน ได้กล่าวไว้ว่า คุ้มหลวงหลัง เก่าของเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ ที่ได้รับเป็นมรดกสืบทอดมา จากเจ้าหลวงอินทยงยศโชติเป็นอาคารไม้ใต้ถุนยกสูงมีพื้นที่ 4 ไร่เศษ บริเวณใต้ถุนคุ้มหลวงมีกี่ทอผ้าจำนวนหลายหลังเพื่อ ทอซิ่นตีนจกและผ้ายกดอก การทอผ้ายังคงได้รับการสืบทอด มาจนถึงทายาทรุ่นต่อมา โดยเฉพาะเจ้าหญิงลำเจียก ณ ลำพูน (พ.ศ.2442-2503) ธิดาในเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ หลังจาก ออกเรือนด้วยการเสกสมรสกับหม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์ แล้วไปสร้างเป็นคุ้มตึกทรงยุโรป 2 ชั้นสีเขียวตรงข้ามเยื้องกับ คุ้มหลวงด้านทิศตะวันออก มีพื้นที่คุ้มกว้างขวาง 4 ไร่เศษ เจ้าหญิงลำเจียกมีกี่ทอผ้าในโรงทอผ้าภายในคุ้มร้อยกว่าหลัง เดิมเจ้านายฝ่ายหญิงเมืองนครลำพูนนิยมทอผ้าซิ่นตีนจกอยู่ ก่อนแล้ว ลักษณะซิ่นตีนจกของเจ้านายหัวซิ่นจะทอเรียบไม่มี ลวดลาย ตัวซิ่นจะทอด้วยไหมทองคำเป็นลวดลายขวาง ส่วนตีนจก จะยกดอกเป็นลวดลายต่าง ๆ ด้วยไหมทองคำบนพื้นที่สีแดง เมื่อ เสร็จแล้วจึงนำเอาหัวซิ่น ตัวซิ่น กับตีนซิ่นมาเย็บต่อกัน ต่อมาเจ้าหญิงลำเจียกจึงได้ไปเรียนทอผ้ายกกับพระราชชายา เจ้าดารารัศมีที่เมืองนครเชียงใหม่ แล้วนำมาทอที่คุ้มวังหลวง เมืองนครลำพูนและคุ้มเจ้าหญิงลำเจียก สตรีช่างทอผ้าภายใน คุ้มเจ้าหญิงลำเจียกมาจากหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านท่าขาม บ้านเวียงยอง บ้านตูลี้ บ้านวังไฮ และบ้านธิ เป็นต้น บางคน มาฝึกหัดทอผ้าภายในคุ้ม เมื่อทอชำนาญก็รับเส้นไหมไปทอที่ บ้าน เมื่อทอเสร็จก็นำมาส่งที่คุ้มและรับเงินค่าแรงไป เจ้าหญิง ลำเจียกจะควบคุมดูแลทุกขั้นตอนไปพร้อมกับการคิดค้น ลวดลายใหม่ ๆ และกำหนดสีสันบนผืนผ้าอย่างลงตัว ส่วนเจ้าหญิง ส่วนบุญ ณ ลำพูน ธิดาเจ้าราชสัมพันธวงศ์ (เจ้าหนานธรรมลังกา ณ เชียงใหม่) กับเจ้าแม่คำย่น ณ ลำพูน ราชเทวีในเจ้าหลวง จักรคำขจรศักดิ์ ก็โปรดการทอผ้าซิ่นตีนจก ผ้ายก และให้การ อุปถัมภ์การทอผ้าเสมอมา (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2541 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า : - การทอผ้ายกดอก หมายถึง การยกเส้นยืนเพื่อที่จะสอดเส้นพุ่งเพื่อทำให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ายยก และผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ายหรือไหมสีอื่น เพื่อทำให้ลวดลายให้เกิดขึ้น หรืออาจใช้ดิ้นเงินดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่การคัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การขึ้นหูกขึ้นกี่ การร้อยด้ายเข้าฟืม การเก็บตะกอทำเส้นด้าย และการเก็บตะกอทำลวดลาย จากนั้นจึงทำขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชำนาญและความคุ้นเคยกับลายที่ทอ (คณะศึกษาศาสตร์ และศูนย์ศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2535) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. การแต่งกายที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยวน การแต่งกายของผู้หญิงไทยวนจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง คือ “ผ้าซิ่น” ที่มีลักษณะเป็นผ้าริ้วลายขวาง ต่อตีด้วยผ้าสีแดงหรือดำและต่อหัวด้วยผ้าสีขาว สีแดง หรือดำ หรืออาจจะเป็นผ้าสีเดียวก็ได้ โดยการเย็บเข้าด้วยกัน เรียกซิ่นชนิดนี้ว่า “ซิ่นต๋า” หรือ “ซิ่นต่อตีนเอว” Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าไหมประดิษฐ์ Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 38 นิ้ว ยาว 64 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายดอกพิกุลใหญ่ (ลายพิกุลธรรมดา) -การเปลี่ยนแปลงลวดลายของผ้ายกดอกลำพูน แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ (1) ระยะแยก ลายดอกพิกุลในระยะนี้เรียกว่า “ลายแบบดั้งเดิม” เป็นลายที่ทอกันอยู่ก่อนแล้ว ลายดอกพิกุลแบบดั้งเดิมจะมี 5-6 เขา (ไม้) เท่านั้น (2) ระยะที่ 2 หลังพ.ศ. 2457 เมื่อเจ้าหญิงส่วนบุญได้นำความรู้ในการทอผ้ายกดอกที่ได้รับการถ่ายทอดการทอผ้ายกดอกจากพระราชชายาเจ้าดารารัศมีมาประยุกต์งานหัตถศิลป์พื้นบ้านด้านลวดลายของลายดอกพิกุล โดยเพิ่มเขาให้มีจำนวนไม้มากขึ้น ตั้งแต่ 7 ไม้ขึ้นไป ลวดลายเป็นลายเฉพาะของดอกพิกุล ที่มีความงดงามยิ่งขึ้น เรียกโดยรวมว่า “ลายพิกุลธรรมดา” ประกอบด้วย ลายดอกพิกุลกลม ลายดอกพิกุลเหลี่ยม ลายดอกพิกุลมีขอบ ลายดอกพิกุลเล็ก พิกุลจันทร์แปดกลีบ เป็นต้น ซึ่งการเรียกชื่อลายนี้ช่างทอผ้าแต่ละคนจะเรียกตามลักษณะของลายที่ทอออกมาไม่มีชื่อเรียกมาตรฐานที่ตายตัว (3) ระยะที่ 3 หลังพ.ศ. 2475 เป็นช่วงที่เรียกว่าได้ว่าเป็นยุคทองของผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูน ผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูนเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก กอปรกับการคมนาคมสะดวกขึ้น และมีโรงงานทอผ้าเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากในเขตตัวเมืองลำพูน มีการแข่งขันกันสูง จึงเกิดการประยุกต์ลวดลายของดอกพิกุล โดยคงลายดอกพิกุลอยู่ แล้วเพิ่มลายใหม่เข้าไปผสมผสานให้เกิดความงดงามและความหลากหลายในลวดลาย หรือเพิ่มเกสรของลายดอกโดยใช้ดื้นเรียกลวดลายโดยรวมว่า “ลายพิกุลประยุกต์” ประกอบด้วย ลายพิกุลโยง ลายพิกุลโยงมีเกสร ลายพิกุลมีเกสร ลายแก้วชิงดวง ลายพิกุลล้อมดอกบัว ลายพิกุลล้อมลายไทย เป็นต้น (4) ระยะที่ 4 ตั้งแต่พุทธศักราช 2500 เป็นต้นมา ได้มีการคิดค้นและประดิษฐ์ลวดลายใหม่ๆขึ้นมากมาย ซึ่งลวดลายเหล่านั้นอาจเกิดจากการติดต่อแลกเปลี่ยน เช่น ลายเงี้ยว หรืออาจจะใช้สิ่งแวดล้อมรอบตัวที่พบเห็นแล้วนำมาประยุกต์เป็นลวดลายลงในผืนผ้า เช่น ลายกุหลาบพันปี ลายคุณนายตื่นสาย ลายนกยูง เป็นต้น และอาจเป็นลวดลายใหม่ที่คิดขึ้นเองผสานกับลายไทยที่ตีพิมพ์ในหนังสือเกี่ยวกับผ้าพื้นเมืองทั่วไป เช่น ลายนพรัตน์ ลายเกลียวมัลลิกา เป็นต้น และมีมากมายหลายลายที่ยังไม่มีการตั้งชื่อ เรียกโดยรวมว่า “ลายประยุกต์ใหม่” (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) ลายประกอบ : ไม่ระบุ 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : ลายพิกุลธรรมดา 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพรรณพฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ลายดอกพิกุลใหญ่ เป็นลายพรรณพฤกษา ที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ ต้นไม้ เป็นต้น ลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์และมีชื่อเสียงคือ “ลายดอกพิกุล” ซึ่งเป็นลวดลายโบราณซึ่งผู้ออกแบบลายผ้านิยมนำมาประยุกต์กับลวดลายอื่นๆ นอกจากนี้ยังมีการออกแบบรูปแบบลวดลายดอกพิกุลที่หลากหลายขึ้น เช่น พิกุลเครือ พิกุลมีขอบ พิกุลก้านแย่ง พิกุลเชิงใหญ่ พิกุลถมเกสร พิกุลเล็ก พิกุลใหญ่ พิกุลสมเด็จ และพิกุลกลม เป็นต้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554) -ลายดอกพิกุล เป็นผ้ายกดอกลายดั้งเดิมของลําพูน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของ ลําพูน ประวัติการทอผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ในระยะเริ่มต้นไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจน แต่จาก คําบอกเล่าของสมาชิกกลุ่มทอผ้าและผู้สูงอายุในตําบลเวียงยองว่า มีวัดวัดหนึ่งมีชื่อว่า วัดต้นแก้ว ทางภาคเหนือเรียกต้นพิกุลว่าต้นแก้ว ในสมัยก่อนคงมีต้นดอกแก้วขึ้นในบริเวณนั้นมาก จึงตั้งชื่อวัด ตามต้นไม้ ไม้พิกุลเป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 8-15 เมตร เป็นพุ่มทรงกลมออก ใบเรียงสลับกัน ใบมนรูปไข่ปลายแหลม ลักษณะโคนใบมนสวย ขอบใบโค้งเป็นคลื่นเล็กน้อย ใบเป็นมันสีเขียว ดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกดอกเป็นกระจุก ตามง่ามใบหรือยอด มีกลีบดอกประมาณ 8 กลีบ เรียงช้อนกัน กลีบดอกเป็นจักรเล็กน้อย สีขาวนวล มีกลิ่นหอมมาก ผลรูปไข่หรือกลมรีผลแก่ มีสีแสด เนื้อในเหลืองรสหวาน ภายในมีเมล็ดเดียว ช่างที่ออกแบบลวดลายผ้าทอ อาจเห็นดอกพิกุล แล้วนํามาออกแบบลวดลายผ้าทอ หรือ ออกแบบลวดลายผ้าแล้วมีลายเหมือนกับดอกไม้พิกุล จึงเรียกว่าลายนั้นว่า ลายดอกพิกุล ซึ่งการ ทอผ้าระยะแรกจะเป็นผ้าฝ้ายที่ลวดลายจะเป็นลายธรรมดา ไม่วิจิตร งดงามมากนัก จนกระทั่งราว พ.ศ. 2457 เจ้าหญิงส่วนบุญได้ฝึกหัดชาวบ้านให้มีความรู้เรื่องการทอผ้า ยกดอกเป็นอย่างดี จึงมีการพัฒนาลวดลายของผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลให้วิจิตรงดงามยิ่งขึ้น จนทําให้จังหวัดลําพูน กลายเป็นศูนย์กลางการทอผ้ายกดอกแหล่งสําคัญของประเทศไทย (สำนักวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) - ตีนซิ่น (เชิงซิ่น) ปรากฎลายดอกพิกุลใหญ่ 7) ความเชื่อของลายผ้าทอ : -ดอกพิกุลถ้าเป็นตามความเชื่อ การสนทนากันในวัดส่วนใหญ่จะนั่งใต้ต้นดอกพิกุล เพราะต้นพิกุลจะให้ร่มเงา เวลาดอกพิกุลออกดอกจะออกเยอะมากและมีกลิ่นหอมมาก คำว่า คุยกันจนดอกพิกุลร่วงแปลว่าบทสนทนานั้นนานมากเพราะกว่าดอกพิกุลจะร่วงหมดต้นจะต้องใช้เวลานาน เวลาออกดอกจะออกทั้งต้น ซึ่งดอกพิกุลจะปลูกกันตามวัด ตามโรงเรียน (สุรเชษฐ์ แผ้วปัญญา, 2558) 1)การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก -การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก มี 2 ลักษณะ คือ (1) การแกะลาย เป็นขั้นตอนที่อาศัยความชำนาญเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็ฯกระบวนการอ่านจำนวนเส้นด้ายขึ้นและลงในแต่ละเขาหรือไม้ โดยอ่านเส้นด้ายจากผ้าผืนเดิมเพื่อให้การทอผ้าผืนใหม่มีลวดลายของผ้าเหมือนผ้าผืนเดิม ซึ่งวิธีการแกะลายผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ช่างแกะลายจะดูช่องฟันหวี โดยช่องหนึ่งจะมีสองเส้นแล้วดูลายเริ่มจากเขาที่ 1 ตั้งแต่เอวถึงเชิงไปทีละลาย ซึ่งแต่ละเขาช่องว่างระหว่างลายจะลงและขึ้นไม่เหมือนกันแล้วจุดลายลงบนสมุดกราฟ โดยเริ่มดูลายจากครึ่งดอกเวลาจุดลาจุดครึ่งดอก ซึ่งเวลาทอผ้าจะทอไปกลับได้หนึ่งดอก (2) การจุดลาย เป็นกระบวนการจุดลายที่ต้องการทอลงบนกระดาษกราฟแล้วระบายสีลงในช่อง โดยใช้สีหรือเครื่องหมายสำหรับช่องขึ้นและช่องลงให้ต่างกันเพื่อให้เห็นลวดลายเด่นชัด การจุดลายนั้นจะจุดลายเพียงครึ่งดอก หรือครึ่งลาย ซึ่งเมื่อนำไปทอจะทอไปกลับทำให้ได้หนึ่งดอกหรือเต็มลาย (ณัฐพร ศรีกัณทา, 2547; สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : จ.ลำพูน Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2541 2)ยุคสมัยของการทอ : สมัยพ.ศ. 2457 3) อายุของผ้า : 22 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้ายกเชิงลายดอกพิกุลใหญ่ -ผ้าทอ, ผ้านุ่ง, ผ้าถุง, ผ้าซิ่น -ผ้ายกเชิง -ลายดอกพิกุลใหญ่ -ลายพิกุลธรรมดา Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การยก การทอด้วยเทคนิค “การยก” คือการยกลวดลายด้วยตะกอ เรียกว่า “ผ้ายก” -การทอยกดอก หมายถึงการยกเส้นยืนเพื่อที่ สอดเส้นพุ่งเพื่อทําให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ ายยกและผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ ายหรือ ไหมสีอื่น เพื่อทําให้ลวดลายที่เกิดขึ้นหรืออาจใช้ดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่ การ คัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การสืบหูก การร้อยด้ายฟืม การเก็บตะกรอทําเส้นด้าย การเก็บ ตะกรอทําลวดลาย จากนั้นจึงทําขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชํานาญและความคุ้นเคยกับ ลายที่ทอ การทอผ้ายกดอกที่เป็นที่รู้จักและนิยมกันมากจะเป็นผ้าไหมยกดอก โดยเฉพาะผ้าไหม ยกดอกลําพูน ซึ่งมีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักทั่วไป (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) สีของผ้า : สีเขียว สีเหลืองทอง 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4)การย้อมสีฝ้าย : สีย้อมที่ใช้ย้อม แบ่งออกเป็น 2 ประเภท (1) สีธรรมชาติ ส่วนมากจะได้มาจากส่วนต่างๆของพืช เช่น แก่นขนุน หัวหรือเหง้าขมิ้นชัน เปลือกกระหูด ต้นคราม ลูกมะเกลือ ดอกคำฝอย รากยอป่า มูลครั่ง เป็นต้น (2) สีวิทยาศาสตร์ เป็นสีที่ผสมขึ้นด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น สีเบสิค สีแอสิค สีไดเร็ด สีรีแอ็คทีฟ สีแวต เป็นต้น (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) 5) อุปกรณ์ในการทอผ้า : การทอผ้าไหมยกดอกเป็นงานที่มีความละเอียดสูง สำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ในการทอประกอบด้วย กี่ ฝ้ายเครือ กวัก ม้าเดินด้าย ตะกอ กระสวย เขาดอก เขาย้ำ ฟันหวี ไม้หลาบ ไม้กระแทก ไม้เหยียบ ไม้คิ้ว และไม้เภา (มนชนก อุปะทะ, 2559) 6) ขั้นตอนการทอ : (1) การออกแบบลายกราฟ (2) การกรอไหมและการเข้าหลอด คือการนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการฟอก การย้อม และการลงแป้งมากรอกเข้าหลอด ซึ่งมีอยู่ 2 ขนาด คือ หลอดใหญ่และหลอดเล็ก โดยการกรอเส้นไหมเข้าหลอดใหญ่โดยนำเส้นไหมที่ทำการย้อมเสร็จเรียบร้อยแล้วมาสาวเส้นไหมเข้าหลอดเพื่อเตรียมไปทอผ้ายก และกรอเส้นไหมเข้าหลอดเล็กด้วยปริมาณไหมที่พอดีไม่หนาเกินไป (3) การกวักฝ้าย คือการนำเอาฝ้ายมาทำเป็นไจ แล้วเอาฝ้ายมาเข้าเครื่องกวัก หลังจากนั้นำฝ้ายที่ได้มากวักเข้าใส่กระป๋อง (4) การโว้นหูกหรือการสาวไหม เริ่มจากการนำไหมยืนหลอดใหญ่ใส่ช่องเสียบหลอดที่ราวใส่หลอดไหมตามจำนวนที่กำหนด ดึงเส้นไหมทุกหลอดมารวมกันแล้วนำมาที่จุดเริ่มต้นของม้าเดินไหม นำกระบอกมาคล้องเส้นไหมทั้งหมดแล้วดึงให้ตึงอย่างต่อเนื่อง (5) การเข้าหัวม้วน คือการนำไหมยืนสาวเรียบร้อยแล้วมาเข้าฟืมและดึงไหมยืนเข้าหัวม้วนเพื่อเตรียมเอาขึ้นกี่ทอผ้า (6) การนำหัวม้วนขึ้นกี่ทอผ้าพื้นเมืองมี 2 ลักษณะ คือ การนำหัวม้วนขึ้นกี่ใหม่และการำหัวม้วนขึ้นเพื่อสืบหูก (7) การเก็บตะกอเหยียบ คือ การใช้ด้ายไนลอนร้อยเส้นไหมยืนออกเป็น 2 ชุด ใช้สำหรับการยกและการข่มเส้นไหมเวลาทอผ้ายก (8) การคัดลาย คือ การนำลายกราฟที่ออกแบบเรียบร้อยแล้วมาคัดลายบนเส้นไหมยืนแต่ละเส้นตามที่ออกแบบไว้ เพื่อนำไปเก็บตะกอดอกและใช้สำหรับการยกลวดลายบนผืนผ้า (9) การเก็บตะกอดอกหรือการร้อยตะกอเขาดอก คือการใช้ด้ายไนลอนมัดเก็บลวดลายที่คัดไว้ก่อนหน้านี้ ร้อยผูกกับไม้ดิ้ว ตามจำนวนช่องฟันหวี (จำนวนเส้นไหม) ที่ถูกยกขึ้นจนหมดเป็นแถวๆไป (10) การทอผ้ายกเป็นขั้นตอนสุดท้าย คือการทอผ้ายกโดยนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการต่างๆ ตามที่กลาวมาตามลำดับมาถักทอลวดลายให้เป็นผืนผ้า ซึ่งผ้ายกลำพูนมีวิธีการทอเหมือนกัน แต่แตกต่างกันที่การยกลวดลายของผ้าแต่ละผืนโดยอาจยกตะกอดอกครั้งเดียว หรืออาจยกตะกอดอกซ้ำกัน 2 ครั้งเพื่อให้ได้ขนาดดอกหรือลวดลายที่ใหญ่ขึ้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554; ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558; มนชนก อุปะทะ, 2559) 7) โครงสร้างของผืนผ้า : - ผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลที่มีความนิยมมากที่สุดคือผ้าซิ่น ผ้าซิ่นรุ่นเก่าจะเป็นผ้าซิ่น ยกเชิง ต่อมามีการเพิ่มลายทั้งผืนเป็นผ้าซิ่นยกเชิงยกทึบ ส่วนประกอบของซิ่นจะมี 2 ส่วน ได้แก่ ตัวซิ่น และเชิง ซึ่งมีลักษณะพิเศษ คือการถักทอส่วนประกอบของผืนผ้ามีความละเอียดอ่อน รอยต่อของช่วงลายแต่ละลายจะมีลายคอ ซึ่งส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ทําให้ช่วงลายแต่ละช่วงมี ความกลมกลืนกัน และมีชื่อเรียกแต่ละช่วงลายเรียงลําดับตั้งแต่ตีนซิ่นขึ้นไปถึงเอว ดังนี้ -เชิง ประกอบด้วย (1) พวันตีน ได้แก่ริมล่างสุดของผืนผ้าซิ่น ลายเชิงเดินเป็นลายสนฉัตร แต่ปัจจุบันเพื่อ ความอ่อนช้อย งดงามได้มีการเพิ่มลายดอกหรือลวดลายแทรกในหัวเชิง (2) คอที่ 1 คือส่วนที่ถัดจากพวันตีน ลายคอส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ และจะมีคัน ปิดส่วนล่าง-บนของคอ อาจเป็นลายเล็กๆที่เป็นเส้นตรง หรือลายโค้งหยัก เพื่อให้เกิดการผสมผสาน กับลายท้อง ทําให้เกิดความกลมกลืนระหว่างลาย (3) ดอกท้อง (เชิงกลาง) คือส่วนที่ถัดจากคอที่ 1 ใส่ไว้เพื่อเล่นลวดลายของเชิงผ้าให้มี ความโดดเด่น โดยจะเป็นลายยกดอกพิกุล ในผ้ายกเชิงทึบลวดลายของเชิงกลางส่วนมากจะเป็น ลายเดียวกันกับลายตัวซิ่น แต่อาจทําให้โดดเด่นโดยการใช้ดิ้น (4) คอที่ 2 คือส่วนที่ถัดจากดอกท้อง จะใช้ลายเดียวกันกับคอที่ 1 (5) พวันเล็ก คือส่วนที่อยู่ถัดจากคอที่ 2 บางครั้งเรียกงูลอย เพราะลวดลายมีลักษณะโค้ง หยักไปมาคล้ายงู ใส่ไว้เพื่อแยกส่วนเชิงกับตัวซิ่น และช่วยให้ลายเชิงกับลายตัวซิ่นไม่กระด้าง มีความกลมกลืนกัน ตัวซิ่ น เป็นส่วนที่มีความกว้างมากที่สุด อยู่ถัดจากพวันเล็กจนถึงเอว ในผ้าซิ่นยกเชิง (6) ตัวซิ่นจะเป็นสีพื้นโดยการใช้ด้วยพุ่งสีเดียวกันตลอดทั้งผืน หรือหากต้องการสีสลับก็ใช้เส้นยืนใน การสลับสีให้สวยงาม ส่วนในผ้าซิ่นยกเชิงทึบ ตัวซิ่นจะเป็นลายยกดอกพิกุลเต็มตัวซิ่น และส่วนมาก จะเป็นลายเดียวกับลายท้อง (สำนักส่งเสริมวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/153317a72e4017b06129652f2b730408.JPG 77ab96e2e1026d20f517a0b0f832aa4f https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/35ce51973440fd0a5b13e6c16b7e1fa4.JPG 8527f587abda41407dfe76ccd7b00e26 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าซิ่นลายสามแลว VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2)ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4)ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้าซิ่นลายสามแลว Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่อุ้ยขาว ชนะศึก Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ : ไทยอง 1)เรื่องราวการทอผ้าของชาวไทยอง : การทอผ้าของชาวลำพูนเชื้อสายยอง จากอดีตมีปรากฎในงานจิตรกรรมฝาผนังร่วมสมัย ที่วัดสะปุ๋งน้อย จังหวัดลำพูน วาดขึ้นเมื่องปีพ.ศ. 2557- ปัจจุบัน Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2450 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า - การแต่งกายของชาวยอง หรือไทยอง สวมใส่ผ้าซิ่น เสื้อปั๊ด (เสื่อมีสาบเฉียงผูกเอว แขนยาวหรือแขนกระบอก) ผ้าสไบ ผ้าโพกศรีษะ บ้างสวมหมวก บ้างนุ่งผ้าขาวม้าคาดเอว -ผ้าซิ่นของชาวไทยองเป็นผ้าซิ่นแบบไทลื้อที่เรียกว่า “ซิ่นตาลื้อ” เป็นซิ่นสองตะเข็บ มีโครงสร้างเป็นริ้วขวางลำตัวไม่สม่ำเสมอแต่เป็นแบบแผน มีซิ่นที่เป็นผ้าฝ้ายใช้สวมใส่ในชีวิตประจำวัน ส่วนในโอกาสพิเศษจะสวมซิ่นที่ทอจากไหมต่อตีซิ่นด้วยผ้าแพรจีนสีเขียว -ผ้าซิ่นอีกชนิดหนึ่งคือ “ซิ่นโยน” คือซิ่นไหมทอเป็นริ้วขวางลำตัวอย่างสม่ำเสมอกันแบบผ้าซิ่นของไทยวน หรือไทโยนก แสดงถึงอิทธิพลของไทยวนที่มีต่อการแต่งกายของคนไทยอง (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. -ชาวไทยองอพยพเข้ามาอยู่ในล้านนามากกว่า 200 ปี มีการผสมผสานกับวัฒนธรรมไทยวนจนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน แต่ยังคงอัตลักษณ์ของตนไว้อยู่ คือ ภาษาพูด และที่สำคัญคือ ทักษะการทอผ้า แต่เดิมสตรีชาวไทยองยังทอผ้าไว้ใช้เองอยู่ เช่น ผ้าหลบ ผ้าห่ม และตุงไว้ถวายวัด แต่ไม่ได้ทอตกแต่งลวดลายมากเหมือนชาวยองที่เมืองยองในสหภาพพม่า (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. -ผ้าฝ้าย -ผ้าไหม Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 32 นิ้ว ยาว 48 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายสามแลว 2) ลายประกอบ : ไม่มี 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งคู่กับเสื้อปั๊ด 4) ประเภทลายผ้า : ลายเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพันธุ์พฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : -ลายสามแลวเป็นลักษณะการทอผ้าซิ่นแบบ “ซิ่นโยน” คือซิ่นไหมทอเป็นริ้วขวางลำตัวอย่างสม่ำเสมอกันแบบผ้าซิ่นของไทยวน หรือไทโยนก แสดงถึงอิทธิพลของไทยวนที่มีต่อการแต่งกายของคนไทยอง (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) -ตัวซิ่น ปรากฎลายสามแลว ต่อหัวและตีนด้วยผ้าฝ้าย ตรงกลางเป็นผ้าไหม Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : ไม่ระบุ Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2450 2)ยุคสมัยของการทอ : ไม่ระบุ 3) อายุของผ้า : 113 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้าซิ่นลายสามแลว, ลายสามแลว -ผ้าทอ, ผ้าถุง, ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น -ไทยอง, ชาวยอง, คนยอง -ไทโยนก, ไทยวน, ไทลื้อ -ซิ่นตาโยน, ซิ่นตาลื้อ -ลายผ้าเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -สตรีชาวยอง มีการทอผ้าฝ้ายด้วยมือ และมีการออกแบบลวดลายเป็นลายพื้นฐานเพื่อใช้กันเองในครัวเรือน -ส่วนในคุ้มเจ้าจะมีการทอผ้าไหมแต่ก็เป็นลวดลายพื้นฐาน (ทักษิณา พิพิธกุล, 2559) 2) สีของผ้า : สีดำ สีน้ำตาลอ่อน สีขาว 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4) โครงสร้างของผืนผ้า : - โครงสร้างของผืนผ้าประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ (1) ส่วนเอว หรือหัวซิ่น ส่วนหัวซิ่นส่วนมากจะมี 2 ช่วง คือสีแดงและสีขาว (2) ส่วนกลาง หรือตัวซิ่น ซึ่งเรียกว่า “ซิ่นกลาง” นั้นจะเป็นลายขวางสลับสี ช่วงลายขวางจะมีขนาดเท่ากันโดยตลอด ลักษณะของซิ่นลายขวางนี้ เรียกชื่อตามลักษณะลวดลายว่า “ซิ่นตา” หรือ “ซิ่นก่าน” หมายถึงลักษณะลายริ้วเป็นตาๆ สลับสีคั่นกันมีทั้งเป็นผ้าฝ้ายและผ้าไหม เย็บตะเข็บเดียว ลวดลายขวางจึงเกิดจากเส้นยืนในลายขวางนั้น บางผืนนิยมใช้ด้าย 2 สีปั่นเข้าด้วยกันเป็นเส้นยืนคั่น (แบบที่เรียกว่า “ปั่นไก” หรือ “ปั่นหางกระรอก” ทำให้เกิดลายริ้วสลับสีงดงาม และ(3) ส่วนตีนซิ่น (ทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล และแพทรีเซีย แน่นหนา, 2534) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/9f5addf37264e1adcb888877256433f6.JPG 674c3782be1706d20a1d82b453d144a7 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/e229318fcccff55441c4edfd5b1ba3fe.JPG 1c49a31fd6d30471e40b73951e87d4cd Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าซิ่นลายสามแลว VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2)ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4)ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้าซิ่นลายสามแลว Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่อุ้ยแก้ว ศรีอำนวย Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ : ไทยอง 1)เรื่องราวการทอผ้าของชาวไทยอง : การทอผ้าของชาวลำพูนเชื้อสายยอง จากอดีตมีปรากฎในงานจิตรกรรมฝาผนังร่วมสมัย ที่วัดสะปุ๋งน้อย จังหวัดลำพูน วาดขึ้นเมื่องปีพ.ศ. 2557- ปัจจุบัน Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2450 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า - การแต่งกายของชาวยอง หรือไทยอง สวมใส่ผ้าซิ่น เสื้อปั๊ด (เสื่อมีสาบเฉียงผูกเอว แขนยาวหรือแขนกระบอก) ผ้าสไบ ผ้าโพกศรีษะ บ้างสวมหมวก บ้างนุ่งผ้าขาวม้าคาดเอว -ผ้าซิ่นของชาวไทยองเป็นผ้าซิ่นแบบไทลื้อที่เรียกว่า “ซิ่นตาลื้อ” เป็นซิ่นสองตะเข็บ มีโครงสร้างเป็นริ้วขวางลำตัวไม่สม่ำเสมอแต่เป็นแบบแผน มีซิ่นที่เป็นผ้าฝ้ายใช้สวมใส่ในชีวิตประจำวัน ส่วนในโอกาสพิเศษจะสวมซิ่นที่ทอจากไหมต่อตีซิ่นด้วยผ้าแพรจีนสีเขียว -ผ้าซิ่นอีกชนิดหนึ่งคือ “ซิ่นโยน” คือซิ่นไหมทอเป็นริ้วขวางลำตัวอย่างสม่ำเสมอกันแบบผ้าซิ่นของไทยวน หรือไทโยนก แสดงถึงอิทธิพลของไทยวนที่มีต่อการแต่งกายของคนไทยอง (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. -ชาวไทยองอพยพเข้ามาอยู่ในล้านนามากกว่า 200 ปี มีการผสมผสานกับวัฒนธรรมไทยวนจนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน แต่ยังคงอัตลักษณ์ของตนไว้อยู่ คือ ภาษาพูด และที่สำคัญคือ ทักษะการทอผ้า แต่เดิมสตรีชาวไทยองยังทอผ้าไว้ใช้เองอยู่ เช่น ผ้าหลบ ผ้าห่ม และตุงไว้ถวายวัด แต่ไม่ได้ทอตกแต่งลวดลายมากเหมือนชาวยองที่เมืองยองในสหภาพพม่า (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. -ผ้าฝ้าย -ผ้าไหม Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 32 นิ้ว ยาว 48 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายสามแลว 2) ลายประกอบ : ไม่มี 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งคู่กับเสื้อปั๊ด 4) ประเภทลายผ้า : ลายเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพันธุ์พฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : -ลายสามแลวเป็นลักษณะการทอผ้าซิ่นแบบ “ซิ่นโยน” คือซิ่นไหมทอเป็นริ้วขวางลำตัวอย่างสม่ำเสมอกันแบบผ้าซิ่นของไทยวน หรือไทโยนก แสดงถึงอิทธิพลของไทยวนที่มีต่อการแต่งกายของคนไทยอง (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) -ตัวซิ่น ปรากฎลายสามแลว ต่อหัวและตีนด้วยผ้าฝ้าย ตรงกลางเป็นผ้าไหม Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : ไม่ระบุ Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2450 2)ยุคสมัยของการทอ : ไม่ระบุ 3) อายุของผ้า : 113 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้าซิ่นลายสามแลว, ลายสามแลว -ผ้าทอ, ผ้าถุง, ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น -ไทยอง, ชาวยอง, คนยอง -ไทโยนก, ไทยวน, ไทลื้อ -ซิ่นตาโยน, ซิ่นตาลื้อ -ลายผ้าเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -สตรีชาวยอง มีการทอผ้าฝ้ายด้วยมือ และมีการออกแบบลวดลายเป็นลายพื้นฐานเพื่อใช้กันเองในครัวเรือน -ส่วนในคุ้มเจ้าจะมีการทอผ้าไหมแต่ก็เป็นลวดลายพื้นฐาน (ทักษิณา พิพิธกุล, 2559) 2) สีของผ้า : สีดำ สีขาว สีเทา สีเขียว สีน้ำเงิน 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4) โครงสร้างของผืนผ้า : - โครงสร้างของผืนผ้าประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ (1) ส่วนเอว หรือหัวซิ่น ส่วนหัวซิ่นส่วนมากจะมี 2 ช่วง คือสีแดงและสีขาว (2) ส่วนกลาง หรือตัวซิ่น ซึ่งเรียกว่า “ซิ่นกลาง” นั้นจะเป็นลายขวางสลับสี ช่วงลายขวางจะมีขนาดเท่ากันโดยตลอด ลักษณะของซิ่นลายขวางนี้ เรียกชื่อตามลักษณะลวดลายว่า “ซิ่นตา” หรือ “ซิ่นก่าน” หมายถึงลักษณะลายริ้วเป็นตาๆ สลับสีคั่นกันมีทั้งเป็นผ้าฝ้ายและผ้าไหม เย็บตะเข็บเดียว ลวดลายขวางจึงเกิดจากเส้นยืนในลายขวางนั้น บางผืนนิยมใช้ด้าย 2 สีปั่นเข้าด้วยกันเป็นเส้นยืนคั่น (แบบที่เรียกว่า “ปั่นไก” หรือ “ปั่นหางกระรอก” ทำให้เกิดลายริ้วสลับสีงดงาม และ(3) ส่วนตีนซิ่น (ทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล และแพทรีเซีย แน่นหนา, 2534) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/571ded5e48d24f6e01ed37a9e22343a5.JPG db8bff590424d7eb16769b4290d92748 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/23ccd5bea63e0b52b408dd991b93b428.JPG e681d641c2a682af14ce5a42c2e9a545 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/4349ddaec7a8fdf88d37b7ccea468574.JPG e268794d25072e039070b487f4a41b82 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าซิ่นลายสามแลว VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2)ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4)ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้าซิ่นลายสามแลว Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่อุ๋ยก๋อง Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชาติพันธุ์ : ไทยวน 1)เรื่องราวการทอผ้าของชาวไทยอง : การทอผ้าของชาวลำพูนเชื้อสายยอง จากอดีตมีปรากฎในงานจิตรกรรมฝาผนังร่วมสมัย ที่วัดสะปุ๋งน้อย จังหวัดลำพูน วาดขึ้นเมื่องปีพ.ศ. 2557- ปัจจุบัน Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2463 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า - การแต่งกายของชาวยอง หรือไทยอง สวมใส่ผ้าซิ่น เสื้อปั๊ด (เสื่อมีสาบเฉียงผูกเอว แขนยาวหรือแขนกระบอก) ผ้าสไบ ผ้าโพกศรีษะ บ้างสวมหมวก บ้างนุ่งผ้าขาวม้าคาดเอว -ผ้าซิ่นของชาวไทยองเป็นผ้าซิ่นแบบไทลื้อที่เรียกว่า “ซิ่นตาลื้อ” เป็นซิ่นสองตะเข็บ มีโครงสร้างเป็นริ้วขวางลำตัวไม่สม่ำเสมอแต่เป็นแบบแผน มีซิ่นที่เป็นผ้าฝ้ายใช้สวมใส่ในชีวิตประจำวัน ส่วนในโอกาสพิเศษจะสวมซิ่นที่ทอจากไหมต่อตีซิ่นด้วยผ้าแพรจีนสีเขียว -ผ้าซิ่นอีกชนิดหนึ่งคือ “ซิ่นโยน” คือซิ่นไหมทอเป็นริ้วขวางลำตัวอย่างสม่ำเสมอกันแบบผ้าซิ่นของไทยวน หรือไทโยนก แสดงถึงอิทธิพลของไทยวนที่มีต่อการแต่งกายของคนไทยอง (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. -ชาวไทยองอพยพเข้ามาอยู่ในล้านนามากกว่า 200 ปี มีการผสมผสานกับวัฒนธรรมไทยวนจนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน แต่ยังคงอัตลักษณ์ของตนไว้อยู่ คือ ภาษาพูด และที่สำคัญคือ ทักษะการทอผ้า แต่เดิมสตรีชาวไทยองยังทอผ้าไว้ใช้เองอยู่ เช่น ผ้าหลบ ผ้าห่ม และตุงไว้ถวายวัด แต่ไม่ได้ทอตกแต่งลวดลายมากเหมือนชาวยองที่เมืองยองในสหภาพพม่า (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าฝ้าย Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 26 นิ้ว ยาว 43 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายสามแลว 2) ลายประกอบ : ไม่มี 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งคู่กับเสื้อปั๊ด 4) ประเภทลายผ้า : ลายเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพันธุ์พฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : -ลายสามแลวเป็นลักษณะการทอผ้าซิ่นแบบ “ซิ่นโยน” คือซิ่นไหมทอเป็นริ้วขวางลำตัวอย่างสม่ำเสมอกันแบบผ้าซิ่นของไทยวน หรือไทโยนก แสดงถึงอิทธิพลของไทยวนที่มีต่อการแต่งกายของคนไทยอง (โครงการพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมและชาติพันธุ์ล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ม.ป.ป.) 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) -ตัวซิ่น ปรากฎลายสามแลว ต่อหัวและตีนด้วยผ้าฝ้าย Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : ไม่ระบุ Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2463 2)ยุคสมัยของการทอ : ไม่ระบุ 3) อายุของผ้า : 100 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้าซิ่นลายสามแลว, ลายสามแลว -ผ้าทอ, ผ้าถุง, ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น -ไทยอง, ชาวยอง, คนยอง -ไทโยนก, ไทยวน, ไทลื้อ -ซิ่นตาโยน, ซิ่นตาลื้อ -ลายผ้าเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -สตรีชาวยอง มีการทอผ้าฝ้ายด้วยมือ และมีการออกแบบลวดลายเป็นลายพื้นฐานเพื่อใช้กันเองในครัวเรือน -ส่วนในคุ้มเจ้าจะมีการทอผ้าไหมแต่ก็เป็นลวดลายพื้นฐาน (ทักษิณา พิพิธกุล, 2559) 2) สีของผ้า : สีดำ สีส้ม สีขาว 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4) โครงสร้างของผืนผ้า : - โครงสร้างของผืนผ้าประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ (1) ส่วนเอว หรือหัวซิ่น ส่วนหัวซิ่นส่วนมากจะมี 2 ช่วง คือสีแดงและสีขาว (2) ส่วนกลาง หรือตัวซิ่น ซึ่งเรียกว่า “ซิ่นกลาง” นั้นจะเป็นลายขวางสลับสี ช่วงลายขวางจะมีขนาดเท่ากันโดยตลอด ลักษณะของซิ่นลายขวางนี้ เรียกชื่อตามลักษณะลวดลายว่า “ซิ่นตา” หรือ “ซิ่นก่าน” หมายถึงลักษณะลายริ้วเป็นตาๆ สลับสีคั่นกันมีทั้งเป็นผ้าฝ้ายและผ้าไหม เย็บตะเข็บเดียว ลวดลายขวางจึงเกิดจากเส้นยืนในลายขวางนั้น บางผืนนิยมใช้ด้าย 2 สีปั่นเข้าด้วยกันเป็นเส้นยืนคั่น (แบบที่เรียกว่า “ปั่นไก” หรือ “ปั่นหางกระรอก” ทำให้เกิดลายริ้วสลับสีงดงาม และ(3) ส่วนตีนซิ่น (ทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล และแพทรีเซีย แน่นหนา, 2534) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/f4c598537d37a20e0d4eda36f650c314.JPG 99e521fa5da5822f7ba81d38814654fe https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/262c547aeb63dc9ef60ae4675b212d18.JPG d948339863f6d751f16695c6c141cb0d https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/bbe591f980b0d44e0b074d9e21b52bf9.JPG 8c7e39d8df078dbcfcf9c073cf5966d2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้ายกเชิงดอกลอยลายดอกพิกุล VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2) ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4) ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้ายกเชิงดอกลอยลายดอกพิกุล Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่จันทร์ตา นันตาเวียง Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ชาติพันธุ์ : ไทยวน 1) เรื่องราวการทอผ้าของชาวลำพูน : ผ้าทอของคนลำพูน เป็นการผสมผสานงานหัตถศิลป์เมืองเหนือเข้ากับวัฒนธรรมสิ่งทอของภาคกลาง เกิดขึ้นจากเจ้าดารารัศมี พระธิดาพระเจ้าอินทวิชยานนท์ พระเจ้าเชียงใหม่ลำดับที่ 7 กับพระเทวีแม่เจ้าเทพไกรสรหรือทิพเกสร ซึ่งได้ถวายตัวเข้าเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์เจ้าพระองค์ที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รับตัวเจ้าดารารัศมีเข้ามาพำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ณ กรุงเทพมหานคร เมื่อพุทธศักราช 2429 จนกระทั่งปลายรัชกาลราวพุทธศักราช 2451 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระอิสริยยศเจ้าดารารัศมีขึ้นเป็นพระราชชายา ตลอดระยะเวลาที่พระราชชายา เจ้าดารารัศมีประทับอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ทรงยึดมั่นรักษาวัฒนธรรมการแต่งกายแบบล้านนาอย่างเหนียวแน่น มิได้ทรงเปลี่ยนแปลงมานุ่งห่มตามแบบแผนของราชสำนักสยาม ยามที่ต้องแต่งพระองค์เต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งตามกฎเกณฑ์ของราชสำนักสยามกำหนดให้เจ้านายฝ่ายในทรงพระภูษายกทอง ก็ทรงยักย้ายทรงพระภูษาซิ่นที่ทอขึ้นในรูปลักษณ์พิเศษ ผสมผสานลักษณะของผ้ายกในราชสำนักสยามเข้ากับผ้าซิ่นตีนจกไหมคำตามวัฒนธรรมดั้งเดิมของล้านนา แนวพระดำริในการสรรค์สร้างผ้าซิ่นอันโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ดังกล่าวได้รับการสืบสานอย่างจริงจังภายหลักจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ในพุทธศักราช 2453 ต่อมาในพุทธศักราช 2457 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้นำความขึ้นกราบทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเสด็จขึ้นไปประทับ ณ นครเชียงใหม่ ในเวลาต่อมาศิลปะการทอผ้ายกตามแบบฉบับของ พระราชชายา เจ้าดารารัศมี มิได้จำกัดอยู่แต่เพียงในคุ้มเจ้า นายฝ่ายเหนือแห่งนครเชียงใหม่เท่านั้น แต่ได้แพร่กระจาย ไปทั่วดินแดนล้านนา และเจริญรุ่งเรืองแพร่หลายเป็นที่สุด ที่จังหวัดลำพูน ในชื่อของ “ผ้ายกดอกลำพูน” ก่อให้เกิดชื่อ เสียงขจรขจายไปไกลเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในหนังสือเจ้าหลวงลำพูน ได้กล่าวไว้ว่า คุ้มหลวงหลัง เก่าของเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ ที่ได้รับเป็นมรดกสืบทอดมา จากเจ้าหลวงอินทยงยศโชติเป็นอาคารไม้ใต้ถุนยกสูงมีพื้นที่ 4 ไร่เศษ บริเวณใต้ถุนคุ้มหลวงมีกี่ทอผ้าจำนวนหลายหลังเพื่อ ทอซิ่นตีนจกและผ้ายกดอก การทอผ้ายังคงได้รับการสืบทอด มาจนถึงทายาทรุ่นต่อมา โดยเฉพาะเจ้าหญิงลำเจียก ณ ลำพูน (พ.ศ.2442-2503) ธิดาในเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์ หลังจาก ออกเรือนด้วยการเสกสมรสกับหม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์ แล้วไปสร้างเป็นคุ้มตึกทรงยุโรป 2 ชั้นสีเขียวตรงข้ามเยื้องกับ คุ้มหลวงด้านทิศตะวันออก มีพื้นที่คุ้มกว้างขวาง 4 ไร่เศษ เจ้าหญิงลำเจียกมีกี่ทอผ้าในโรงทอผ้าภายในคุ้มร้อยกว่าหลัง เดิมเจ้านายฝ่ายหญิงเมืองนครลำพูนนิยมทอผ้าซิ่นตีนจกอยู่ ก่อนแล้ว ลักษณะซิ่นตีนจกของเจ้านายหัวซิ่นจะทอเรียบไม่มี ลวดลาย ตัวซิ่นจะทอด้วยไหมทองคำเป็นลวดลายขวาง ส่วนตีนจก จะยกดอกเป็นลวดลายต่าง ๆ ด้วยไหมทองคำบนพื้นที่สีแดง เมื่อ เสร็จแล้วจึงนำเอาหัวซิ่น ตัวซิ่น กับตีนซิ่นมาเย็บต่อกัน ต่อมาเจ้าหญิงลำเจียกจึงได้ไปเรียนทอผ้ายกกับพระราชชายา เจ้าดารารัศมีที่เมืองนครเชียงใหม่ แล้วนำมาทอที่คุ้มวังหลวง เมืองนครลำพูนและคุ้มเจ้าหญิงลำเจียก สตรีช่างทอผ้าภายใน คุ้มเจ้าหญิงลำเจียกมาจากหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านท่าขาม บ้านเวียงยอง บ้านตูลี้ บ้านวังไฮ และบ้านธิ เป็นต้น บางคน มาฝึกหัดทอผ้าภายในคุ้ม เมื่อทอชำนาญก็รับเส้นไหมไปทอที่ บ้าน เมื่อทอเสร็จก็นำมาส่งที่คุ้มและรับเงินค่าแรงไป เจ้าหญิง ลำเจียกจะควบคุมดูแลทุกขั้นตอนไปพร้อมกับการคิดค้น ลวดลายใหม่ ๆ และกำหนดสีสันบนผืนผ้าอย่างลงตัว ส่วนเจ้าหญิง ส่วนบุญ ณ ลำพูน ธิดาเจ้าราชสัมพันธวงศ์ (เจ้าหนานธรรมลังกา ณ เชียงใหม่) กับเจ้าแม่คำย่น ณ ลำพูน ราชเทวีในเจ้าหลวง จักรคำขจรศักดิ์ ก็โปรดการทอผ้าซิ่นตีนจก ผ้ายก และให้การ อุปถัมภ์การทอผ้าเสมอมา (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. ไม่ระบุ Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า : - การทอผ้ายกดอก หมายถึง การยกเส้นยืนเพื่อที่จะสอดเส้นพุ่งเพื่อทำให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ายยก และผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ายหรือไหมสีอื่น เพื่อทำให้ลวดลายให้เกิดขึ้น หรืออาจใช้ดิ้นเงินดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่การคัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การขึ้นหูกขึ้นกี่ การร้อยด้ายเข้าฟืม การเก็บตะกอทำเส้นด้าย และการเก็บตะกอทำลวดลาย จากนั้นจึงทำขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชำนาญและความคุ้นเคยกับลายที่ทอ (คณะศึกษาศาสตร์ และศูนย์ศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2535) 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. -การแต่งกายที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยวน การแต่งกายของผู้หญิงไทยวนจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง คือ “ผ้าซิ่น” ที่มีลักษณะเป็นผ้าริ้วลายขวาง ต่อตีด้วยผ้าสีแดงหรือดำและต่อหัวด้วยผ้าสีขาว สีแดง หรือดำ หรืออาจจะเป็นผ้าสีเดียวก็ได้ โดยการเย็บเข้าด้วยกัน เรียกซิ่นชนิดนี้ว่า “ซิ่นต๋า” หรือ “ซิ่นต่อตีนเอว” Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าฝ้าย Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 15 นิ้ว ยาว 28 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายดอกพิกุล (ลายแบบดั้งเดิม) -การเปลี่ยนแปลงลวดลายของผ้ายก ดอกลำพูน แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ (1) ระยะแยก ลายดอกพิกุลในระยะนี้เรียกว่า “ลายแบบดั้งเดิม” เป็นลายที่ทอกันอยู่ก่อนแล้ว ลายดอกพิกุลแบบดั้งเดิมจะมี 5-6 เขา (ไม้) เท่านั้น (2) ระยะที่ 2 หลังพ.ศ. 2457 เมื่อเจ้าหญิงส่วนบุญได้นำความรู้ในการทอผ้ายกดอกที่ได้รับการถ่ายทอดการทอผ้ายกดอกจากพระราชชายาเจ้าดารารัศมีมาประยุกต์งานหัตถศิลป์พื้นบ้านด้านลวดลายของลายดอกพิกุล โดยเพิ่มเขาให้มีจำนวนไม้มากขึ้น ตั้งแต่ 7 ไม้ขึ้นไป ลวดลายเป็นลายเฉพาะของดอกพิกุล ที่มีความงดงามยิ่งขึ้น เรียกโดยรวมว่า “ลายพิกุลธรรมดา” ประกอบด้วย ลายดอกพิกุลกลม ลายดอกพิกุลเหลี่ยม ลายดอกพิกุลมีขอบ ลายดอกพิกุลเล็ก พิกุลจันทร์แปดกลีบ เป็นต้น ซึ่งการเรียกชื่อลายนี้ช่างทอผ้าแต่ละคนจะเรียกตามลักษณะของลายที่ทอออกมาไม่มีชื่อเรียกมาตรฐานที่ตายตัว (3) ระยะที่ 3 หลังพ.ศ. 2475 เป็นช่วงที่เรียกว่าได้ว่าเป็นยุคทองของผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูน ผ้าทอยกดอกของจังหวัดลำพูนเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก กอปรกับการคมนาคมสะดวกขึ้น และมีโรงงานทอผ้าเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากในเขตตัวเมืองลำพูน มีการแข่งขันกันสูง จึงเกิดการประยุกต์ลวดลายของดอกพิกุล โดยคงลายดอกพิกุลอยู่ แล้วเพิ่มลายใหม่เข้าไปผสมผสานให้เกิดความงดงามและความหลากหลายในลวดลาย หรือเพิ่มเกสรของลายดอกโดยใช้ดื้นเรียกลวดลายโดยรวมว่า “ลายพิกุลประยุกต์” ประกอบด้วย ลายพิกุลโยง ลายพิกุลโยงมีเกสร ลายพิกุลมีเกสร ลายแก้วชิงดวง ลายพิกุลล้อมดอกบัว ลายพิกุลล้อมลายไทย เป็นต้น (4) ระยะที่ 4 ตั้งแต่พุทธศักราช 2500 เป็นต้นมา ได้มีการคิดค้นและประดิษฐ์ลวดลายใหม่ๆขึ้นมากมารย ซึ่งลวดลายเหล่านั้นอาจเกิดจากการติดต่อแลกเปลี่ยน เช่น ลายเงี้ยว หรืออาจจะใช้สิ่งแวดล้อมรอบตัวที่พบเห็นแล้วนำมาประยุกต์เป็นลวดลายลงในผืนผ้า เช่น ลายกุหลาบพันปี ลายคุณนายตื่นสาย ลายนกยูง เป็นต้น และอาจเป็นลวดลายใหม่ที่คิดขึ้นเองผสานกับลายไทยที่ตีพิมพ์ในหนังสือเกี่ยวกับผ้าพื้นเมืองทั่วไป เช่น ลายนพรัตน์ ลายเกลียวมัลลิกา เป็นต้น และมีมากมายหลายลายที่ยังไม่มีการตั้งชื่อ เรียกโดยรวมว่า “ลายประยุกต์ใหม่” (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) ลายประกอบ : -ไม่ระบุ 3) ลักษณะการใช้งาน : ใช้เป็นผ้านุ่งใช้ในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : ลายแบบดั้งเดิม 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพรรณพฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ลายดอกพิกุล เป็นลายพรรณพฤกษา ซึ่งเป็นลวดลายที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ ต้นไม้ และสัตว์ต่างๆ ลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์และมีชื่อเสียงคือ “ลายดอกพิกุล” ซึ่งเป็นลวดลายโบราณซึ่งผู้ออกแบบลายผ้านิยมนำมาประยุกต์กับลวดลายอื่นๆ นอกจากนี้ยังมีการออกแบบรูปแบบลวดลายดอกพิกุลที่หลากหลายขึ้น เช่น พิกุลเครือ พิกุลมีขอบ พิกุลก้านแย่ง พิกุลเชิงใหญ่ พิกุลถมเกสร พิกุลเล็ก พิกุลใหญ่ พิกุลสมเด็จ และพิกุลกลม เป็นต้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554) -ลายดอกพิกุล เป็นผ้ายกดอกลายดั้งเดิมของลําพูน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของ ลําพูน ประวัติการทอผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ในระยะเริ่มต้นไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจน แต่จาก คําบอกเล่าของสมาชิกกลุ่มทอผ้าและผู้สูงอายุในตําบลเวียงยองว่า มีวัดวัดหนึ่งมีชื่อว่า วัดต้นแก้ว ทางภาคเหนือเรียกต้นพิกุลว่าต้นแก้ว ในสมัยก่อนคงมีต้นดอกแก้วขึ้นในบริเวณนั้นมาก จึงตั้งชื่อวัด ตามต้นไม้ ไม้พิกุลเป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 8-15 เมตร เป็นพุ่มทรงกลมออก ใบเรียงสลับกัน ใบมนรูปไข่ปลายแหลม ลักษณะโคนใบมนสวย ขอบใบโค้งเป็นคลื่นเล็กน้อย ใบเป็นมันสีเขียว ดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกดอกเป็นกระจุก ตามง่ามใบหรือยอด มีกลีบดอกประมาณ 8 กลีบ เรียงช้อนกัน กลีบดอกเป็นจักรเล็กน้อย สีขาวนวล มีกลิ่นหอมมาก ผลรูปไข่หรือกลมรีผลแก่ มีสีแสด เนื้อในเหลืองรสหวาน ภายในมีเมล็ดเดียว ช่างที่ออกแบบลวดลายผ้าทอ อาจเห็นดอกพิกุล แล้วนํามาออกแบบลวดลายผ้าทอ หรือ ออกแบบลวดลายผ้าแล้วมีลายเหมือนกับดอกไม้พิกุล จึงเรียกว่าลายนั้นว่า ลายดอกพิกุล ซึ่งการ ทอผ้าระยะแรกจะเป็นผ้าฝ้ายที่ลวดลายจะเป็นลายธรรมดา ไม่วิจิตร งดงามมากนัก จนกระทั่งราว พ.ศ. 2457 เจ้าหญิงส่วนบุญได้ฝึกหัดชาวบ้านให้มีความรู้เรื่องการทอผ้า ยกดอกเป็นอย่างดี จึงมีการพัฒนาลวดลายของผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลให้วิจิตรงดงามยิ่งขึ้น จนทําให้จังหวัดลําพูน กลายเป็นศูนย์กลางการทอผ้ายกดอกแหล่งสําคัญของประเทศไทย (สำนักวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) -ลายนกคุ้ม เป็นลายสัตว์ 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) -ตัวซิ่น ปรากฎลายดอกพิกุล 7) ความเชื่อของลายผ้าทอ : -ดอกพิกุลถ้าเป็นตามความเชื่อ การสนทนากันในวัดส่วนใหญ่จะนั่งใต้ต้นดอกพิกุล เพราะต้นพิกุลจะให้ร่มเงา เวลาดอกพิกุลออกดอกจะออกเยอะมากและมีกลิ่นหอมมาก คำว่า คุยกันจนดอกพิกุลร่วงแปลว่าบทสนทนานั้นนานมากเพราะกว่าดอกพิกุลจะร่วงหมดต้นจะต้องใช้เวลานาน เวลาออกดอกจะออกทั้งต้น ซึ่งดอกพิกุลจะปลูกกันตามวัด ตามโรงเรียน (สุรเชษฐ์ แผ้วปัญญา, 2558) 1)การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก -การออกแบบลวดลายผ้ายกดอก มี 2 ลักษณะ คือ (1) การแกะลาย เป็นขั้นตอนที่อาศัยความชำนาญเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็ฯกระบวนการอ่านจำนวนเส้นด้ายขึ้นและลงในแต่ละเขาหรือไม้ โดยอ่านเส้นด้ายจากผ้าผืนเดิมเพื่อให้การทอผ้าผืนใหม่มีลวดลายของผ้าเหมือนผ้าผืนเดิม ซึ่งวิธีการแกะลายผ้ายกดอกลายดอกพิกุล ช่างแกะลายจะดูช่องฟันหวี โดยช่องหนึ่งจะมีสองเส้นแล้วดูลายเริ่มจากเขาที่ 1 ตั้งแต่เอวถึงเชิงไปทีละลาย ซึ่งแต่ละเขาช่องว่างระหว่างลายจะลงและขึ้นไม่เหมือนกันแล้วจุดลายลงบนสมุดกราฟ โดยเริ่มดูลายจากครึ่งดอกเวลาจุดลาจุดครึ่งดอก ซึ่งเวลาทอผ้าจะทอไปกลับได้หนึ่งดอก (2) การจุดลาย เป็นกระบวนการจุดลายที่ต้องการทอลงบนกระดาษกราฟแล้วระบายสีลงในช่อง โดยใช้สีหรือเครื่องหมายสำหรับช่องขึ้นและช่องลงให้ต่างกันเพื่อให้เห็นลวดลายเด่นชัด การจุดลายนั้นจะจุดลายเพียงครึ่งดอก หรือครึ่งลาย ซึ่งเมื่อนำไปทอจะทอไปกลับทำให้ได้หนึ่งดอกหรือเต็มลาย (ณัฐพร ศรีกัณทา, 2547; สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : จ.ลำพูน Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2488 2)ยุคสมัยของการทอ : ระยะแรก 3) อายุของผ้า : 75 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้ายกเชิงดอกลอยลายพิกุล -ผ้าทอ, ผ้านุ่ง, ผ้าถุง, ผ้าซิ่น -ผ้ายกเชิงดอกลอย, ผ้ายกเชิง -ลายพิกุลมีเกสร -ลายแบบดั้งเดิม Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การยก การทอด้วยเทคนิค “การยก” คือการยกลวดลายด้วยตะกอ เรียกว่า “ผ้ายก” -การทอยกดอก หมายถึงการยกเส้นยืนเพื่อที่ สอดเส้นพุ่งเพื่อทําให้เกิดลวดลาย นิยมทอทั้งผ้าฝ้ ายยกและผ้าไหมยก เส้นพุ่งนั้นอาจเป็นฝ้ ายหรือ ไหมสีอื่น เพื่อทําให้ลวดลายที่เกิดขึ้นหรืออาจใช้ดิ้นทองก็ได้ การทอผ้ายกมีขั้นตอนตั้งแต่ การ คัดเลือกเส้นใย การย้อมสี การสืบหูก การร้อยด้ายฟืม การเก็บตะกรอทําเส้นด้าย การเก็บ ตะกรอทําลวดลาย จากนั้นจึงทําขั้นตอนของการทอ ซึ่งขึ้นอยู่กับความชํานาญและความคุ้นเคยกับ ลายที่ทอ การทอผ้ายกดอกที่เป็นที่รู้จักและนิยมกันมากจะเป็นผ้าไหมยกดอก โดยเฉพาะผ้าไหม ยกดอกลําพูน ซึ่งมีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักทั่วไป (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) 2) สีของผ้า : สีชมพูอ่อน สีขาว 3)วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4)การย้อมสีฝ้าย : สีย้อมที่ใช้ย้อม แบ่งออกเป็น 2 ประเภท (1) สีธรรมชาติ ส่วนมากจะได้มาจากส่วนต่างๆของพืช เช่น แก่นขนุน หัวหรือเหง้าขมิ้นชัน เปลือกกระหูด ต้นคราม ลูกมะเกลือ ดอกคำฝอย รากยอป่า มูลครั่ง เป็นต้น (2) สีวิทยาศาสตร์ เป็นสีที่ผสมขึ้นด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น สีเบสิค สีแอสิค สีไดเร็ด สีรีแอ็คทีฟ สีแวต เป็นต้น (ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558) 5) อุปกรณ์ในการทอผ้า : การทอผ้ายกดอกเป็นงานที่มีความละเอียดสูง สำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ในการทอประกอบด้วย กี่ ฝ้ายเครือ กวัก ม้าเดินด้าย ตะกอ กระสวย เขาดอก เขาย้ำ ฟันหวี ไม้หลาบ ไม้กระแทก ไม้เหยียบ ไม้คิ้ว และไม้เภา (มนชนก อุปะทะ, 2559) 6) ขั้นตอนการทอ : (1) การออกแบบลายกราฟ (2) การกรอไหมและการเข้าหลอด คือการนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการฟอก การย้อม และการลงแป้งมากรอกเข้าหลอด ซึ่งมีอยู่ 2 ขนาด คือ หลอดใหญ่และหลอดเล็ก โดยการกรอเส้นไหมเข้าหลอดใหญ่โดยนำเส้นไหมที่ทำการย้อมเสร็จเรียบร้อยแล้วมาสาวเส้นไหมเข้าหลอดเพื่อเตรียมไปทอผ้ายก และกรอเส้นไหมเข้าหลอดเล็กด้วยปริมาณไหมที่พอดีไม่หนาเกินไป (3) การกวักฝ้าย คือการนำเอาฝ้ายมาทำเป็นไจ แล้วเอาฝ้ายมาเข้าเครื่องกวัก หลังจากนั้นำฝ้ายที่ได้มากวักเข้าใส่กระป๋อง (4) การโว้นหูกหรือการสาวไหม เริ่มจากการนำไหมยืนหลอดใหญ่ใส่ช่องเสียบหลอดที่ราวใส่หลอดไหมตามจำนวนที่กำหนด ดึงเส้นไหมทุกหลอดมารวมกันแล้วนำมาที่จุดเริ่มต้นของม้าเดินไหม นำกระบอกมาคล้องเส้นไหมทั้งหมดแล้วดึงให้ตึงอย่างต่อเนื่อง (5) การเข้าหัวม้วน คือการนำไหมยืนสาวเรียบร้อยแล้วมาเข้าฟืมและดึงไหมยืนเข้าหัวม้วนเพื่อเตรียมเอาขึ้นกี่ทอผ้า (6) การนำหัวม้วนขึ้นกี่ทอผ้าพื้นเมืองมี 2 ลักษณะ คือ การนำหัวม้วนขึ้นกี่ใหม่และการำหัวม้วนขึ้นเพื่อสืบหูก (7) การเก็บตะกอเหยียบ คือ การใช้ด้ายไนลอนร้อยเส้นไหมยืนออกเป็น 2 ชุด ใช้สำหรับการยกและการข่มเส้นไหมเวลาทอผ้ายก (8) การคัดลาย คือ การนำลายกราฟที่ออกแบบเรียบร้อยแล้วมาคัดลายบนเส้นไหมยืนแต่ละเส้นตามที่ออกแบบไว้ เพื่อนำไปเก็บตะกอดอกและใช้สำหรับการยกลวดลายบนผืนผ้า (9) การเก็บตะกอดอกหรือการร้อยตะกอเขาดอก คือการใช้ด้ายไนลอนมัดเก็บลวดลายที่คัดไว้ก่อนหน้านี้ ร้อยผูกกับไม้ดิ้ว ตามจำนวนช่องฟันหวี (จำนวนเส้นไหม) ที่ถูกยกขึ้นจนหมดเป็นแถวๆไป (10) การทอผ้ายกเป็นขั้นตอนสุดท้าย คือการทอผ้ายกโดยนำเส้นไหมที่ผ่านกระบวนการต่างๆ ตามที่กลาวมาตามลำดับมาถักทอลวดลายให้เป็นผืนผ้า ซึ่งผ้ายกลำพูนมีวิธีการทอเหมือนกัน แต่แตกต่างกันที่การยกลวดลายของผ้าแต่ละผืนโดยอาจยกตะกอดอกครั้งเดียว หรืออาจยกตะกอดอกซ้ำกัน 2 ครั้งเพื่อให้ได้ขนาดดอกหรือลวดลายที่ใหญ่ขึ้น (ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล, 2554; ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์กรมหาชน), 2558; มนชนก อุปะทะ, 2559) 7) โครงสร้างของผืนผ้า : - ผ้าทอยกดอกลายดอกพิกุลที่มีความนิยมมากที่สุดคือผ้าซิ่น ผ้าซิ่นรุ่นเก่าจะเป็นผ้าซิ่น ยกเชิง ต่อมามีการเพิ่มลายทั้งผืนเป็นผ้าซิ่นยกเชิงยกทึบ ส่วนประกอบของซิ่นจะมี 2 ส่วน ได้แก่ ตัวซิ่น และเชิง ซึ่งมีลักษณะพิเศษ คือการถักทอส่วนประกอบของผืนผ้ามีความละเอียดอ่อน รอยต่อของช่วงลายแต่ละลายจะมีลายคอ ซึ่งส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ทําให้ช่วงลายแต่ละช่วงมี ความกลมกลืนกัน และมีชื่อเรียกแต่ละช่วงลายเรียงลําดับตั้งแต่ตีนซิ่นขึ้นไปถึงเอว ดังนี้ -เชิง ประกอบด้วย (1) พวันตีน ได้แก่ริมล่างสุดของผืนผ้าซิ่น ลายเชิงเดินเป็นลายสนฉัตร แต่ปัจจุบันเพื่อ ความอ่อนช้อย งดงามได้มีการเพิ่มลายดอกหรือลวดลายแทรกในหัวเชิง (2) คอที่ 1 คือส่วนที่ถัดจากพวันตีน ลายคอส่วนมากจะเป็นลายประยุกต์ และจะมีคัน ปิดส่วนล่าง-บนของคอ อาจเป็นลายเล็กๆที่เป็นเส้นตรง หรือลายโค้งหยัก เพื่อให้เกิดการผสมผสาน กับลายท้อง ทําให้เกิดความกลมกลืนระหว่างลาย (3) ดอกท้อง (เชิงกลาง) คือส่วนที่ถัดจากคอที่ 1 ใส่ไว้เพื่อเล่นลวดลายของเชิงผ้าให้มี ความโดดเด่น โดยจะเป็นลายยกดอกพิกุล ในผ้ายกเชิงทึบลวดลายของเชิงกลางส่วนมากจะเป็น ลายเดียวกันกับลายตัวซิ่น แต่อาจทําให้โดดเด่นโดยการใช้ดิ้น (4) คอที่ 2 คือส่วนที่ถัดจากดอกท้อง จะใช้ลายเดียวกันกับคอที่ 1 (5) พวันเล็ก คือส่วนที่อยู่ถัดจากคอที่ 2 บางครั้งเรียกงูลอย เพราะลวดลายมีลักษณะโค้ง หยักไปมาคล้ายงู ใส่ไว้เพื่อแยกส่วนเชิงกับตัวซิ่น และช่วยให้ลายเชิงกับลายตัวซิ่นไม่กระด้าง มีความกลมกลืนกัน ตัวซิ่ น เป็นส่วนที่มีความกว้างมากที่สุด อยู่ถัดจากพวันเล็กจนถึงเอว ในผ้าซิ่นยกเชิง (6) ตัวซิ่นจะเป็นสีพื้นโดยการใช้ด้วยพุ่งสีเดียวกันตลอดทั้งผืน หรือหากต้องการสีสลับก็ใช้เส้นยืนใน การสลับสีให้สวยงาม ส่วนในผ้าซิ่นยกเชิงทึบ ตัวซิ่นจะเป็นลายยกดอกพิกุลเต็มตัวซิ่น และส่วนมาก จะเป็นลายเดียวกับลายท้อง (สำนักส่งเสริมวัฒนธรรมจังหวัดลำพูน, 2551) Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/1892e910303ed979fb9d1fa0eb662ba6.JPG b706338de3f8e603ec65d4b579ac1a13 https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/adeabded1f0c8920c48008418f8e68da.JPG 4d117574c7dc62315e5f82fd52316d3d https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/c9e42146b59225967e2d7835dcbaf8ff.JPG cd7fc088cca1512c13779f47c7d4ec5b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าซิ่นลายกลางต่อตีนต่อเอว VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2)ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4)ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้าซิ่นลายกลางต่อตีนต่อเอว Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่ก๋อง Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ไม่ระบุ Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2463 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า - ไม่ระบุ 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. ไม่ระบุ Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าฝ้าย Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 38 นิ้ว ยาว 54 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายกลาง 2) ลายประกอบ : - 3) ลักษณะการใช้งาน : เป็นผ้านุ่งที่ใช้ในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : ลายผ้าโบราณ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพันธุ์พฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ไม่ระบุ 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) -ตัวซิ่น Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : ไม่ระบุ Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2463 2)ยุคสมัยของการทอ : ไม่ปรากฎ 3) อายุของผ้า : 100 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้าซิ่นลายกลาง, ลายกลาง -ผ้าทอ, ผ้าถุง, ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น -ลายผ้าโบราณ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การทอผ้าฝ้ายด้วยมือ และมีการออกแบบลวดลายเป็นลายพื้นฐานเพื่อใช้กันเองในครัวเรือน -ส่วนในคุ้มเจ้าจะมีการทอผ้าไหมแต่ก็เป็นลวดลายพื้นฐาน (ทักษิณา พิพิธกุล, 2559) 2) สีของผ้า : สีส้ม สีเขียว สีแดง สีขาว สีดำ สีเขียวอมฟ้า 3) วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4) โครงสร้างของผืนผ้า : - โครงสร้างของผืนผ้าประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ หัวซิ่น ตัวซิ่น และตีนซิ่น Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/bbdb1f2498df48c868235701b377c50e.JPG 3e1c47ee201833a37785bc2dc0496adf https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/fdf7c9aa5c067ce967adc17951a31d95.JPG 2707e0ce8bc229695ea0f299702cd7ff https://angkaew.com/virtual_museum/omeka/files/original/9105b8941ea8a6e9b5905b2769e731df.JPG efffb666acb2b0d0e24a7865c08dda85 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าโบราณ Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource ผ้าซิ่นลายตาหมู่ VRA Core VRA Core standard for artistic pieces and cultural heritage artifacts. The first input will be treated as a <display> element. More detailed VRA Core metadata is available below that input. Title The title or identifying phrase given to a Work or an Image. 1) ชื่อทั่วไป : ผ้าถุง 2)ชื่อภาษาไทย : ผ้าถุง 3) ชื่อภาษาถิ่น : ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น 4)ชื่อเรียกเฉพาะ : ผ้าซิ่นลายตาหมู่ Agent The names, appellations, or other identifiers assigned to an individual, group, or corporate body that has contributed to the design, creation, production, manufacture, or alteration of the work or image. แม่อุ้ยจา เขื่อนเรือง Cultural Context The name of the culture, people (ethnonym), or adjectival form of a country name fromwhich a Work, Collection, or Image originates, or the cultural context with which the Work, Collection, or Image has been associated. ไม่ระบุ Date Date or range of dates associated with the creation, design, production, presentation, performance, construction, or alteration, etc. of the work or image. Dates may be expressed as free text or numerical. In format yyyy-mm-dd yyyy-mm-dd. พ.ศ. 2501 Description A free-text note about the Work, Collection, or Image, including comments, description, or interpretation, that gives additional information not recorded in other categories. 1)คำอธิบายเกี่ยวกับผ้า - ไม่ระบุ 2) การใช้ประโยชน์ของผ้า : ใช้นุ่งในชีวิตประจำวัน Inscription All marks or written words added to the object at the time of production or in its subsequent history, including signatures, dates, dedications, texts, and colophons, as well as marks, such as the stamps of silversmiths, publishers, or printers. ไม่ระบุ Location The geographic location and/or name of the repository, building, site, or other entity whose boundaries include the Work or Image. พิพิธภัณฑ์ผ้าทอโบราณเฮือนยอง วัดต้นแก้ว Material The substance of which a work or an image is composed. ผ้าฝ้าย Measurements The physical size, shape, scale, dimensions, or format of the Work or Image. Dimensions may include such measurements as volume, weight, area or running time. กว้าง 38 นิ้ว ยาว 54 นิ้ว Relation Terms or phrases describing the identity of the related work and the relationship between the work being cataloged and the related work or image. 1)ลายหลัก : ลายตาหมู่ 2) ลายประกอบ : - 3) ลักษณะการใช้งาน : เป็นผ้านุ่งที่ใช้ในชีวิตประจำวัน 4) ประเภทลายผ้า : ลายผ้าโบราณ 5) การสื่อความหมายของผ้า (ลวดลายผ้า เช่น ลายพันธุ์พฤกษา, ลายสัตว์ เป็นต้น) : - ไม่ระบุ 6) ตำแหน่งบนผืนผ้า (ตีนซิ่น ตัวซิ่น หัวซิ่น) -ตัวซิ่น Source A reference to the source of the information recorded about the work or the image. 1) สถานที่พบเห็นลายผ้า : ต.เวียงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน 2) สถานที่ผลิตลายผ้า : จ.ลำพูน 3) สถานที่จำหน่ายลายผ้า : ไม่ระบุ Style Period A defined style, historical period, group, school, dynasty, movement, etc. whose characteristics are represented in the Work or Image. 1)พ.ศ. : พ.ศ. 2507 2)ยุคสมัยของการทอ : ไม่ปรากฎ 3) อายุของผ้า : 56 ปี Subject Terms or phrases that describe, identify, or interpret the Work or Image and what it depicts or expresses. These may include generic terms that describe the work and the elements that it comprises, terms that identify particular people, geographic places, narrative and iconographic themes, or terms that refer to broader concepts or interpretations. -ผ้าซิ่นลายตาหมู่, ลายตาหมู่ -ผ้าทอ, ผ้าถุง, ผ้านุ่ง, ผ้าซิ่น -ลายผ้าโบราณ Technique The production or manufacturing processes, techniques, and methods incorporated in the fabrication or alteration of the work or image. 1)เทคนิคการทอ : -การทอผ้าฝ้ายด้วยมือ และมีการออกแบบลวดลายเป็นลายพื้นฐานเพื่อใช้กันเองในครัวเรือน -ส่วนในคุ้มเจ้าจะมีการทอผ้าไหมแต่ก็เป็นลวดลายพื้นฐาน (ทักษิณา พิพิธกุล, 2559) 2) สีของผ้า : สีน้ำตาล สีขาว สีแดง สีเขียวอมฟ้า สีดำ 3) วัสดุตกแต่งผ้า : ไม่มี 4) โครงสร้างของผืนผ้า : - โครงสร้างของผืนผ้าประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ หัวซิ่น ตัวซิ่น และตีนซิ่น Worktype Identifies the specific type of WORK, COLLECTION, or IMAGE being described in the record. งานหัตถกรรมพื้นบ้าน ประเภทเครื่องทอ